Αποκωδικοποίηση «ανθρώπινων» συνόρων

Ο Πάολο Σορεντίνο στην «τέλεια ομορφιά» έλεγε πως τη δυστυχία δεν μπορείς να τη διηγηθείς, τη ζεις. Αυτό γίνεται φανερό όταν διαβάζουμε ή ακούμε τις ιστορίες ανθρώπων, οι οποίοι αυτό το διάστημα βρίσκονται σε άθλιες συνθήκες διαβίωσης. Οι διηγήσεις τους είναι κοφτές με μεγάλες παύσεις και κενά βλέμματα. Πώς να περιγράψουν τη δυστυχία; Τη ζουν.

Τον τελευταίο χρόνο βιώνουμε ή τουλάχιστον ακούμε εντονότερα για το σύγχρονο προσφυγικό ρεύμα. Δε θα σταθώ στο πληθυσμιακό ή νομικό κομμάτι, το οποίο ίσως και να είναι απαρχαιωμένο σε σχέση με τα προβλήματα των προσφύγων ή του εκάστοτε ανθρώπου σε ανάγκη, αλλά στο ανθρωπολογικό. Έτσι και αλλιώς το τελευταίο αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για να ασχοληθεί κάποιος με τα άλλα δύο.

Κάποτε ο Διογένης ο Κύων, σύμφωνα με την παράδοση, γυρνούσε όλη τη μέρα με ένα φανάρι αναζητώντας τον άνθρωπο. Σήμερα, χιλιάδες χρόνια μετά, οντολογικά είμαστε γεμάτοι ανθρώπους. Ηθικά πάλι; Σε έλλειψη.

Όποιος έχει διαβάσει ιστορία, μπορεί να καταλάβει ότι ο άνθρωπος είναι ικανός για θαύματα. Εξελίχθηκε, εκπολιτίστηκε, δημιούργησε. Όπως έλεγε και ο Καζαντζάκης κουβαλάει θεούς μέσα του. Είναι ικανός όμως και για ανοσιουργήματα με χαρακτηριστικά παραδείγματα πολέμων, όπλων μαζικής καταστροφής, τρομοκρατίας.

Δεν πιστεύω πως το ανοσιούργημα όμως γεννιέται μόνο μέσα από έναν πόλεμο. Το ίδιο προκαλεί κι η απάθεια ή μια δήθεν πολιτισμένη συμπεριφορά. Ο πολιτισμός διέπεται από αξιακά συστήματα αρχών. Μέσα σε αυτά υπάρχει και η έννοια της δικαιοσύνης και του σεβασμού. Δε νοείται λοιπόν κάποιος να θεωρείται πολιτισμένος χωρίς να αντιλαμβάνεται, έστω και κατά προσέγγιση, το πρόβλημα ενός ανθρώπου χωρίς πατρίδα.

Προφανώς και δεν είναι στη θέση του. Θα ήταν παράλογο έτσι κι αλλιώς να πούμε ότι μπορούμε να καταλάβουμε πλήρως αυτούς τους οποίους βιώνουν έναν αφανισμό. Ζούμε σε εντελώς διαφορετικές συνθήκες και λόγω αυτού ένα ποσοστό αντιμετωπίζει σκεπτικιστικά ή ίσως και κυνικά την είσοδο ενός μεγάλου αριθμού ατόμων. Οι παλαιότερες γενιές γενικότερα και στη χώρα μας ειδικότερα μπορούν να αντιληφθούν τη δίνη που έχει ρουφήξει αυτούς τους ανθρώπους. Ιστορικά έχουν ζήσει παρόμοιες καταστάσεις, σε διαφορετικές συνθήκες με ίδια όμως αποτελέσματα. Πόνο και ξεριζωμό, τα οποία συνήθως έρχονται χωρίς επιλογή.

Ξέρετε, το επιλέγω ως ρήμα είναι από τις πιο ισχυρές εννοιολογικά λέξεις. Δίνει ταυτότητα. Κάτι που εκείνοι ως πρόσφυγες πλέον, σε ένα μεγάλο ποσοστό, το χάνουν θέλοντας να αφομοιωθούν ομαλά σε νέες πατρίδες. Αφήνουν δικά τους πολιτισμικά στοιχεία για να εναρμονιστούν σε αλλότρια.

Σαφώς και το νέο προσφυγικό κύμα δε μπορεί να λυθεί με την αρωγή μόνο μίας χώρας. Είναι κατανοητό πως ήδη η κοινωνία μας βιώνει μια κοινωνική και οικονομική κρίση την οποία ας μη γελιόμαστε, ως ένα βαθμό την επέτρεψε η ίδια μέσω του κομφορμισμού της. Ευνόητο λοιπόν είναι κι οι υπόλοιπες καλούμενες πολιτισμένες χώρες να αποδείξουν το βαθμό του ανθρωπισμού τους. Θεωρητικά  δημιούργησαν ενώσεις στα ερείπια ενός πολέμου για να προστατεύσουν και να προστατευτούν. Στην πράξη όμως δυστυχώς αποδεικνύουν ότι η ένωση είναι μια χίμαιρα. Στα προβλήματα εξαφανίζεται και κλείνει σύνορα. Ίσως τελικά να φοβάται γιατί έμαθε μόνο να κρίνει εξ ιδίων τα αλλότρια.

Όσα λοιπόν πρακτικά προβλήματα δημιουργεί ένα προσφυγικό ρεύμα, το οποίο φυσικά δεν επεδίωξε ο άμαχος πληθυσμός, ας μην ξεχνάμε πως έχουμε να αντιμετωπίσουμε ανθρώπους. Όχι πειραματόζωα, για να δούμε πόσες αντοχές έχουν. Οπότε έστω και αν δεν καταλαβαίνουμε τα προβλήματα τους τουλάχιστον ας τα σεβαστούμε. Με όποια μορφή ο καθένας μπορεί αυτό να το εκδηλώσει. Ακόμα και αν οι υπάρχουσες συνθήκες είναι δυσμενείς ο άνθρωπος εκ φύσεως έχει την τάση να βοηθά το συνάνθρωπό του.

Ας μην ξεχνάμε και κάτι βασικό. Μάθαμε να πορευόμαστε ο καθένας στη ρουτίνα του σε μια καθημερινότητα που έχουμε επιλέξει. Όμως υπάρχει και ένας άγραφος νόμος. Τίποτα και για κανένα δεν είναι δεδομένο. Ας σκεφτόμαστε λοιπόν και αυτούς που έχασαν το δεδομένο τους.

Advertisements