Ο Μπάτσος του Κήπου της Εδέμ

«Ιδού ο νέος σου συνεργάτης» είπε το ολόγραμμα του Γενικού.
Ο Κώστας Πάλιουρας δεν βιάστηκε να γυρίσει το βλέμμα. Τράβηξε μια ατμοτζούρα από την ηλεκτρονική του πίπα με το ένα χέρι, ενώ με το άλλο ψιλογύρισε την τραγιάσκα του. Τελικά, γύρισε.

«Όχι ότι δεν το περίμενα. Σε λίγο βγαίνω στη σύνταξη κι εσύ μου φέρνεις για παρέα έναν τενεκέ;»
Το ρομπότ δεν απάντησε.
«Δεν είναι τενεκές, είναι η τελευταία λέξη της τεχνολογίας.»
«Γιατί, μετά από αυτό μουγκάθηκε;»
«Εξυπνάδες… Είναι ευλύγιστο, έχει ανάλυση αύρας και πολύ χιούμορ.»
«Ο τενεκές…»
«ΚΠ, είσαι λίγο χύμα τον τελευταίο καιρό…»
«Πάντα ήμουν…»
«… σου χρειάζεται λοιπόν ένας άμεμπτος συνεργάτης. Φεύγω τώρα, πνίγομαι στη δουλειά. Καλά να περάσετε».
Το ολόγραμμα εξαφανίστηκε.

«Μάστα. Κώστας… εσύ;»
«Δεν έχω όνομα ακόμα. Εσύ θα μου βρεις ένα.»
«Να σε γνωρίσω λίγο πρώτα και μετά. Πώς να περάσουμε την ώρα μας τώρα, μου βάζεις λίγο Μπαχ;»
«Ποτέ εν ώρα υπηρεσίας.»
«Μάστα… δε βαριέσαι, έχει μουσική στο περιπολικό.»
«Απαγορεύεται.»
«Λοιπόν, πλάκα έχεις, το ξέρεις; Θα σε ονομάσω Rock and Roll»
«Εντολή δεκτή.»
«Άκου, στο διάλειμμα πηγαίνω πάντα στο μαγαζί με τις λεμονόταρτες. Εσύ, θες λίγο λαδάκι;»
«Θα είμαι εδώ σε όλη τη βάρδια.»
«Μπλέξαμεεε… Τουλάχιστον, αν κυνηγήσουμε κανέναν, θα κάνεις εσύ πετάλι.»
Το ρομπότ δεν απάντησε. Έπιασε το μικρόφωνο και είπε στον ασύρματο:
«Περιπολικό Α101. Βρισκόμαστε στη Χρυσή Μηλιά, δίπλα στη λίμνη.»

Πέρασε μια ήσυχη ώρα. Ο ΚΠ ξανασκέφτηκε τα γεγονότα των προηγούμενων ημερών. Τον έβλεπαν με μισό μάτι από τότε που έκανε λάθος μεταφύτευση σε μια αχλαδιά. Το φυτό δεν τα κατάφερε κι όλοι ντον κατηγόρησαν. Βέβαια, δεν ήξεραν ότι η ιδέα ήταν του Κηπουρού…

«Συνεργάτη, κάτι κινείται ύποπτα και κρυφά» είπε το ρομπότ.
«Ρε συ R&R, δεν βλέπω κάτι…»
«Φυσικά και δεν βλέπεις, τον έπιασα με τον ανιχνευτή υπέρυθρων που διαθέτω.»
«Μπα, έχεις και τέτοιο μαραφέτι;»
«Και όχι μόνο… λοιπόν, από τον τρόπο που κινείται και από τη σιλουέτα δίνω 98% πιθανότητα να είναι ο sticky fingers.»
«Ναι, τον θυμάμαι. Ήταν αυτός που πήγε να κλέψει μέλι και κόλλησαν τα δάχτυλά του. Βέβαια, υποστήριξε τότε ότι το έκανε για να το δώσει στους φτωχούς…»
«Ακόμα κι έτσι, έκανε παράβαση.»
«Πού βρίσκεται τώρα;»
«Πίσω από τον τοίχο. Θα αναγκαστεί να περάσει το ξέφωτο. Τότε, θα τον αρπάξουμε.»

Δεν άργησε να γίνει.
Οι δύο αστυνομικοί όρμησαν στο κατόπι του SF. Όταν το ρομπότ κατάλαβε ότι ο ΚΠ δεν είχε και πολύ διάθεση να κάνει πετάλι, όρμησε μόνο του έξω από το περιπολικό και, μετά από καταδίωξη που κράτησε ελάχιστα δευτερόλεπτα, πέρασε χειροπέδες στον SF.

Μαζεύτηκε κόσμος, περίεργος να μάθει τι έγινε.
«Γιατί, βρε παιδάκι μου, πήγες να κλέψεις τη Χρυσή Μηλιά; Ξέρεις πολύ καλά ότι βγάζει καρπούς μόνο μια φορά το χρόνο κι ότι τους καρπούς αυτούς τους μοιραζόμαστε όλοι, δίκαια» είπε ο ΚΠ.
«Πήγε να κλέψει τα Χρυσά Μήλα. Στη φυλακή!» είπε κάποιος από το πλήθος.
«Δεν πήγα να κλέψω τα μήλα. Κάτι σπόρους ήθελα να πάρω μόνο, για να τους φυτέψω σε πιο κατάλληλο χώμα. Πρέπει να με πιστέψετε. Τόσον καιρό οι αρμόδιοι δεν σκέφτηκαν να το κάνουν. Κάποιος έπρεπε να πάρει την πρωτοβουλία.»
«Έχει δίκιο, βοηθά τους φτωχούς» είπε κάποιος.
«Σιγά μην τους βοηθά. Λέει ψέματα, να πάει φυλακή», είπε κάποιος άλλος.
«Μισό λεπτό παιδιά, αφήστε με για λίγο μόνο με το συνεργάτη μου» τους είπε ο ΚΠ.

Πήγαν λίγο πιο πέρα.
«Συνεργάτη, τι λες;» είπε στο ρομπότ.
«Τι να πω… ξεκάθαρη παράβαση.»
«Κι αν ήταν για καλό σκοπό; Για δείξε μου το φάσμα της αύρας του.»
«Πώς ήξερες ότι το πήρα;»
«Ε, καλά τώρα…»
Οι δυο μαζί κοίταξαν το φάσμα.
«Δεν βλέπω ύποπτη ακτινοβολία. Λέει την αλήθεια.»
«… ή τα έχει φτιάξει τόσο καλά στο μυαλό του που νομίζει ότι την λέει.»
«Συνεργάτη, εδώ έχουμε δυο αλήθειες. Κι εμείς πρέπει να πάρουμε ΜΙΑ απόφαση.»
«Ωραία… φυλακή.»
«Είσαι μηχάνημα και δεν είσαι ικανός να κρίνεις.»
«Είμαι μηχάνημα που φτιάχτηκε με βάση τις δικές σας δυνατότητες. Πώς μπορώ εγώ να καταλάβω ότι υπάρχουν δυο αλήθειες, όταν εσείς οι άνθρωποι δεν μπορείτε να καταλάβετε ότι η κάθε περίπτωση είναι διαφορετική; Αντ΄ αυτού, και πολύ σωστά, έχετε θεσπίσει κανόνες που τους λέτε νόμους. Για δες το πλήθος… έχουν χωριστεί στα δύο. Είναι αδύνατον τα γεγονότα να ερμηνευτούν το ίδιο από όλους, πάντα θα υπάρχουν διαφορετικές απόψεις. Γι αυτό και οι κανόνες. Είμαστε ισότιμοι συνεργάτες και αυτή είναι η άποψή μου. Άσε που εσένα δεν θα σε λογαριάσουν και πολύ, μετά το επεισόδιο με την αχλαδιά.»

«Δεν έφταιγα εγώ. Ήταν ιδέα του Κηπουρού.»
«Αν είναι έτσι, γιατί δεν το ανέφερες;»
«Διότι ο Κηπουρός ήταν το Παλικάρι που κάποτε βούτηξε στη θάλασσα για να σώσει έναν άνθρωπο που πνιγόταν. Απαγορευόταν το κολύμπι εκεί, αλλά αυτός βούτηξε για να σώσει μια ζωή. Τότε ήμουν  νέος και του έβαλα πρόστιμο. Ακόμα με στοιχειώνει εκείνη η μέρα.»
«Α, και νομίζεις ότι έτσι ισοφαρίζεις. Σαν διαιτητής που έδωσε κάλπικο πέναλντι κάνεις.»
«Κοίτα, αυτός εδώ μάλλον δεν φταίει.»
«Μπορεί όμως και να φταίει. Και τότε ο κόσμος θα χωριστεί σε δυο στρατόπεδα.»

Ο ΚΠ κοίταξε πέρα από τη Χρυσή Μηλιά, μέσα στη λίμνη. Μπορούσε να διακρίνει το νησί της Κομπόστας.
Θυμήθηκε την παλιά ιστορία.
Το νησί ευημερούσε και πάνω του ζούσαν ειρηνικά 500 Κόκκινοι και 500 Κίτρινοι ευτυχισμένοι άνθρωποι. Μια μέρα πέθανε ένας Πράσινος, οπότε η Κόκκινη Χώρα κατέλαβε το νησί με το πρόσχημα ότι οι κάτοικοί της ήταν η πλειοψηφία.
Την άλλη μέρα όμως, μια Πράσινη γέννησε δίδυμα, οπότε ήταν η σειρά της Πράσινης Χώρας να εισβάλλει.
Η ιστορία αυτή συνεχίστηκε για κάμποσο καιρό. Οι μισοί κάτοικοι θεωρούσαν ότι καταπιέζονται από τον αντίπαλο κατακτητή και οι άλλοι μισοί το ίδιο αλλά αντίστροφα. Στο τέλος, καταστράφηκαν και οι κάτοικοι και τα φρούτα του νησιού. Δεν έκαναν ούτε για κομπόστα.
Εννοείται ότι η Πράσινη και η Κόκκινη Χώρα έπαψαν να υπάρχουν. Στο νησί της Κομπόστας δεν πατούσε κανένας πια.

Ο ΚΠ πήγε μέχρι τον ασύρματο.
«Ελάτε να πάρετε έναν κρατούμενο», είπε.
Αρκετοί διαφώνησαν.
Διαφωνίες πάντα θα υπάρχουν, σκέφτηκε.

Οι δυο συνεργάτες έμειναν τελικά μόνοι.
«Πάμε για λεμονόταρτες;» ρώτησε το ρομπότ.
«Μόλις προτείνω στη Διοίκηση την έρευνα για κατάλληλο χώμα για τη Χρυσή Μηλιά και σε άλλες τοποθεσίες Περίεργη ιστορία ο Άνθρωπος…κάνει πάντα σαν μωρό παιδί… και έχει ανάγκη από τον Μπαμπούλα για να τον προσέχει…»
«Θα πάρεις σύνταξη ή θα μείνεις μαζί μου, Συνεργάτη; Μαζί ή όχι;»

ΤΕΛΟΣ

Γαλαξίας χωρίς σκοτεινή ύλη;

Οι γαλαξίες και η σκοτεινή ύλη πάνε χέρι-χέρι, καθώς δεν μπορείς να βρεις τον έναν, χωρίς να υπάρχει και η άλλη – έως τώρα τουλάχιστον. Όμως, για πρώτη φορά, οι αστρονόμοι βρήκαν ένα γαλαξία που φαίνεται να μην έχει σχεδόν καθόλου σκοτεινή ύλη, πράγμα που οι ίδιοι χαρακτήρισαν «σοκαριστικό», καθότι τελείως απρόσμενο.

Με δεδομένο αφενός ότι το σύμπαν κυριαρχείται από τη σκοτεινή ύλη, που είναι πολύ περισσότερη (έως το 85% του συνόλου της ύλης στο σύμπαν) από ό,τι η ορατή βαρυονική ύλη, και αφετέρου ότι η σκοτεινή ύλη αποτελεί το θεμέλιο που συγκρατεί τους γαλαξίες, η ανακάλυψη θεωρείται πραγματικά σημαντική.

Ο ασυνήθιστος γαλαξίας είναι ο NGC1052-DF2, σε απόσταση 65 εκατομμυρίων ετών φωτός από τη Γη. Έχει περίπου το μέγεθος του δικού μας γαλαξία, αλλά μόνο το ένα διακοσιοστό των άστρων του, ενώ -αντίθετα με τον δικό μας- δεν διαθέτει μαύρη τρύπα στο κέντρο του.

Ο γαλαξίας μελετήθηκε από πολλά τηλεσκόπια (Τζέμινι και Κεκ Χαβάης, διαστημικό Χαμπλ κ.α.) για να υπάρξει διασταύρωση των αποτελεσμάτων. Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Πίτερ βαν Ντόκουμ του Πανεπιστημίου Γέιλ των ΗΠΑ, έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό «Nature».

«H εύρεση ενός γαλαξία χωρίς σκοτεινή ύλη είναι αναπάντεχη, επειδή αυτή η αόρατη μυστηριώδης ουσία αποτελεί την πιο κυρίαρχη όψη ενός γαλαξία» δήλωσε ο Ντόκουμ. «Επί δεκαετίες νομίζαμε ότι οι γαλαξίες ξεκινούν πάντα τη ζωή τους ως συσσωματώσεις της σκοτεινής ύλης. Στη συνέχεια συμβαίνουν όλα τα άλλα: αέριο πέφτει μέσα στη άλω της σκοτεινής ύλης, το αέριο μετατρέπεται σε άστρα, αυτά αργά μεγαλώνουν, ώσπου στο τέλος εμφανίζονται γαλαξίες όπως ο δικός μας. Όμως ο NGC1052-DF2 θέτει σε αμφισβήτηση τις κυρίαρχες ιδέες για το σχηματισμό των γαλαξιών».

«Αν υπάρχει καθόλου σκοτεινή ύλη σε αυτόν τον γαλαξία, θα είναι ελάχιστη. Τα άστρα του αρκούν για να εξηγήσουν όλη τη μάζα του και δεν φαίνεται να υπάρχει καθόλου έξτρα χώρος για τη σκοτεινή ύλη», πρόσθεσε. Από την άλλη, όπως είπε, «αυτό δείχνει ότι η σκοτεινή ύλη είναι ξεχωριστή από τους γαλαξίες. Είναι πραγματική, αλλά έχει τη δική της ξεχωριστή ύπαρξη από τα άλλα συστατικά των γαλαξιών».

Με άλλα λόγια, προκύπτει το ερώτημα: αν ένας γαλαξίας δεν ξεκίνησε με αφετηρία τη σκοτεινή ύλη, η οποία στη συνέχεια προσέλκυσε βαρυτικά την κοινή ύλη, τότε πώς σχηματίσθηκε;

Οι επιστήμονες έκαναν λόγο για «ένα γαλαξία απόλυτο μυστήριο, που δεν προβλέπεται από καμία θεωρία, τα πάντα πάνω του είναι παράξενα. Είναι τελείως άγνωστο πώς είναι δυνατό να σχηματισθεί ένας τέτοιος γαλαξίας». Δεν αποκλείουν πλέον ότι πιθανώς υπάρχουν περισσότεροι τρόποι για να δημιουργηθεί ένας γαλαξίας και όχι μόνο ξεκινώντας από ένα πυρήνα σκοτεινής ύλης.

Οι αστρονόμοι θα ψάξουν μήπως βρουν και άλλους τέτοιους γαλαξίες στο σύμπαν. Ήδη έχουν υποψίες για τρεις, τους οποίους θα παρατηρήσουν καλύτερα.

Μόνα Λίζα: η άγνωστη ιστορία όταν κινδύνευσε από τα νερά του Μητροπολιτικού Μουσείου

Η Mona Lisa είναι τόσο εύθραυστη ώστε δεν μπορεί καν να μετακινηθεί σε άλλο όροφο στο Λούβρο

Συνέχεια στην ιστορία που θέλει τη Μόνα Λίζα να ταξιδεύει στη Γαλλία αρχικά και στη συνέχεια σε όλο τον κόσμο, σύμφωνα με την πρόταση της Γαλλίδας Υπουργού Πολιτισμού Françoise Nyssen έδωσε ο διευθυντής του μουσείου του Λούβρου Jean-Luc Martinez, ο οποίος αρνήθηκε ευγενικά την πρόταση της υπουργού να συμπεριλάβει το πιο διάσημο ζωγραφικό έργο του κόσμου σε μια περιοδεύουσα έκθεση των αριστουργημάτων της Γαλλίας.

Ο διευθυντής του Λούβρου υποστηρίζει ότι η μετακίνηση ενός έργου ηλικίας 515 ετών μπορεί να προκαλέσει «μη αναστρέψιμες ζημιές». Στην πραγματικότητα, η Mona Lisa είναι τόσο εύθραυστη, ώστε δεν μπορεί καν να μετακινηθεί σε άλλο όροφο στο Λούβρο. Άλλωστε, το έργο δεν θα συμπεριληφθεί στην προγραμματισμένη έκθεση “Leonardo” του μουσείου το 2019.

Από το 2005, η Mona Lisa διατηρείται σε ένα καλά ελεγχόμενο περιβάλλον: Κρέμεται πάνω σε ένα τσιμεντένιο τοίχο μέσα σε κουτί ελεγχόμενης θερμοκρασίας και πίσω από γυαλί. Η ειδική αυτή ρύθμιση θα ήταν αδύνατον να αναπαραχθεί αν το έργο βρίσκεται καθ΄ οδόν για άλλο μουσείο και οι συνέπειες λάθους είναι σημαντικές ή θα μπορούσαν μέσω μιας ρωγμής που υπάρχει στο ξύλινο πλαίσιο να οδηγήσει στην απώλεια χρωμάτων στο πρόσωπο της Mona Lisa.

Μια φορά το χρόνο, η Μόνα Λίζα βγαίνει από το κουτί της προκειμένου να εξεταστεί η ρωγμή που φτάνει σχεδόν στα μαλλιά της, ενώ οι εμπειρογνώμονες ισχυρίζονται πως η ρωγμή διευρύνεται ελαφρώς μόλις αλλάξουν οι συνθήκες θερμοκρασίας.

Η Μόνα Λίζα παρουσιάστηκε εκτός Λούβρου για τελευταία φορά το 1974. Πριν από αυτό, το αριστούργημα του Λεονάρντο ταξίδεψε στην Ουάσινγκτον και τη Νέα Υόρκη το 1963. Όμως, στην έκθεση στο Μητροπολιτικό Μουσείο, η περίφημη Τζοκόντα κινδύνευσε. Ένα βράδυ, το σύστημα των καταιονητήρων που χρησιμοποιείται για την κατάσβεση πυρκαγιάς από το μουσείο χάλασε, με αποτέλεσμα να εκτοξεύει νερό στην επιφάνεια της ζωγραφικής για ώρες.Ευτυχώς το χοντρό κρύσταλλο προστάτεψε το έργο και έτσι επεστράφη χωρίς αλλοιώσεις. Την άγνωστη αυτή ιστορία αναφέρει ο εμβληματικός διευθυντής του ΜΕΤ Thomas Hoving, στα απομνημονεύματά του.

Κείμενο: ελc team

Email: info@elculture.gr

 

Πηγή

Ερμηνεύοντας τα μνημονικά εγγράμματα

Φανταζόμαστε τη μνήμη σαν ένα αρχείο όπου καταγράφονται πιστά και ταξιθετούνται επιμελώς οι πιο σημαντικές πληροφορίες και εμπειρίες μας. Για να είναι αξιόπιστο ένα τέτοιο «αρχείο» μέσα στον εγκέφαλό μας, πρέπει να είναι αρκετά ανθεκτικό στον χρόνο.

Αντίθετα όμως με ό,τι συνήθως πιστεύουμε, η μνήμη δεν είναι μια αμετάβλητη και ενιαία λειτουργία, αλλά ένα μωσαϊκό από ετερογενείς και εξαιρετικά δυναμικές εγκεφαλικές διεργασίες.

Πράγματι, ακόμη και οι πλέον βέβαιες προσωπικές μας αναμνήσεις δεν παραμένουν αμετάβλητες στον χρόνο: τα μνημονικά ίχνη όλων των βιωμάτων μας αναδομούνται αενάως και αναπροσαρμόζονται στις μεταγενέστερες εμπειρίες και τις ανάγκες μας.

Ωστόσο, μόνο η μνήμη «μας» μπορεί να εγγυηθεί επαρκώς την ενότητα και τη μοναδικότητα της ύπαρξής μας και η διερεύνηση του πώς ακριβώς ο ανθρώπινος εγκέφαλος μετουσιώνει τις πρώτες ασταθείς και πρόσκαιρες καταγραφές σε μονιμότερες μνημονικές εγγραφές αποτελεί μία από τις πιο γοητευτικές περιπέτειες της σύγχρονης επιστημονικής σκέψης.

Σήμερα, οι νευροεπιστήμες διερευνούν με νέα ισχυρά εργαλεία το πώς ο εγκέφαλός μας αποφασίζει και επιλέγει ποιες από τις μυριάδες εμπειρίες που καταγράφονται πρόσκαιρα στη μνήμη μας αξίζει να διασωθούν από τη λήθη και να αποθηκευτούν ως «προσωπικές» αναμνήσεις.

Μνήμη και λήθη

Γιατί ορισμένες αναμνήσεις διαρκούν περισσότερο –ενδεχομένως για όλη μας τη ζωή– ενώ άλλες εξαλείφονται μέσα σε λίγα λεπτά; Την απάντηση σε αυτό το ερώτημα οφείλουμε πλέον να την αναζητήσουμε αποκλειστικά μέσα στα κυκλώματα του εγκεφάλου μας και ειδικότερα στο νευρωνικό υπόστρωμα των πολυποίκιλων μνημονικών «εγγραφών».

Το πού και το πώς ακριβώς ο εγκέφαλός μας καταγράφει, παγιώνει και ανακαλεί επιλεκτικά τις εμπειρίες του είναι ασφαλώς το πιο θεμελιώδες ερώτημα της επιστημονικής διερεύνησης της μνήμης.

Το αποφασιστικό πέρασμα από την πρόσκαιρη εγχάραξη στη βραχύχρονη μνήμη στα μονιμότερα μνημονικά «αρχεία» της μακρόχρονης μνήμης εμπλέκει, όπως πλέον γνωρίζουμε, σύνθετους νευροψυχολογικούς και νευροχημικούς μηχανισμούς που επιτελούνται από έναν μεγάλο αριθμό νευρωνικών μικροκυκλωμάτων.

Θεωρείται επαρκώς επιβεβαιωμένο ότι τόσο η βραχύχρονη όσο και η μακρόχρονη μνήμη προκύπτουν ως εγγραφές στη «συνδεσμολογία» των νευρώνων που εμπλέκονται σε αυτές τις δύο τόσο βασικές μνημονικές λειτουργίες.

Οι νευροεπιστήμονες, μάλιστα, από καιρό έχουν αρχίσει να αποκρυπτογραφούν τους ακριβείς νευροχημικούς μηχανισμούς που ενεργοποιούνται όταν καταγράφουμε ή όταν, κατόπιν, ανακαλούμε κάποια πληροφορία μέσα από το αχανές νευρωνικό δίκτυο του εγκεφάλου μας.

Και ήδη γνωρίζουν αρκετά για το πώς και το πού συντελούνται, μέσα στον εγκέφαλό μας, οι διεργασίες της εγγραφής, της παγίωσης της μνήμης και της ανάκλησης των αναμνήσεων: αυτές οι μνημονικές διεργασίες βασίζονται στην ανταλλαγή, μέσω συνάψεων, χημικών και ηλεκτρικών σημάτων, τα οποία άλλοτε ενεργοποιούν και άλλοτε αναστέλλουν κάποιες στενά συνδεδεμένες μεταξύ τους ομάδες νευρώνων.

Η ενεργοποίηση αυτών των νευρωνικών συνομαδώσεων εκδηλώνεται με ευδιάκριτους «σχηματισμούς νευρωνικής ενεργοποίησης» ή πρότυπα ενεργοποίησης.

Πράγματι, η μακροχρόνια «εγγραφή» ενός πρόσφατου μνημονικού ίχνους προϋποθέτει και στηρίζεται στη δημιουργία νέων συνάψεων, δηλαδή νέων διαύλων επικοινωνίας μεταξύ των νευρώνων ενός εγκεφαλικού κυκλώματος· ενώ η ανάκληση αυτού του μνημονικού ίχνους συντελείται με την επανενεργοποίηση του συγκεκριμένου κυκλώματος.

Ποιος όμως αποφασίζει και επιλέγει ποιες από τις μυριάδες εμπειρίες που καταγράφονται πρόσκαιρα στη μνήμη μας αξίζει να διασωθούν από τη λήθη και να αποθηκευτούν ως «προσωπικές» αναμνήσεις; Σε αυτό το φαινομενικά αθώο ερώτημα δεν υπάρχουν, για την ώρα, ούτε απλές ούτε εύκολες απαντήσεις.

«Καμία, όμως, θεωρία (της μνήμης) δεν πρέπει να θεωρηθεί πλήρης εάν δεν περιλαμβάνει την περιγραφή κάποιου εγκεφαλικού μηχανισμού, ο οποίος δρα ως έλλογος παράγοντας και όχι μόνο ενεργοποιεί τα λανθάνοντα μνημονικά αποτυπώματα, αλλά, ταυτόχρονα, τα εποπτεύει και τα ερμηνεύει», όπως πολύ εύστοχα επισημαίνει ο επιφανής διεθνώς Ελληνας νευροψυχολόγος Ανδρέας Κ. Παπανικολάου στο περίφημο βιβλίο του «Οι αμνησίες» (κυκλοφορεί από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, άψογα μεταφρασμένο από τον καθηγητή Αζαρία Καραμανλίδη).

Η διημερίδα για τη λειτουργία της μνήμης στο Παστέρ

Ινστιτούτο Παστέρ

Η διημερίδα που θα πραγματοποιηθεί στις 30 και 31 Μαρτίου στο αμφιθέατρο του Ινστιτούτου Παστέρ με τίτλο «The instantiation of memory in the brain» αποτελεί το πρόπλασμα μιας νέας και πολύ ενδιαφέρουσας σειράς ετήσιων εκδηλώσεων, οι οποίες προγραμματίζονται για τα προσεχή χρόνια.

Σύμφωνα με την επιθυμία των εμπνευστών τους, δηλαδή του Ανδρέα Παπανικολάου και του Ιωάννη Ευδοκιμίδη, «Οι διημερίδες αυτές αποσκοπούν στη μετακένωση του επιστημονικού προβληματισμού σε θέματα γενικού ενδιαφέροντος και την ανάλυση των φιλοσοφικών και κοινωνικών τους προεκτάσεων. Απευθύνονται σε πανεπιστημιακούς διδασκάλους και φοιτητές αλλά πρωτίστως στο ευρύτερο κοινό».

Η φετινή διημερίδα η οποία διοργανώθηκε από τους Ανδρέα Παπανικολάου και Ιωάννη Ευδοκιμίδη, ομότιμους καθηγητές των Πανεπιστημίων Τενεσί και ΕΚΠΑ αντιστοίχως, θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 30 και το Σάββατο 31 Μαρτίου στο αμφιθέατρο του Ινστιτούτου Παστέρ.

Στη διημερίδα θα συμμετέχουν Ελληνες και αλλοδαποί επιστήμονες διεθνούς κύρους στον τομέα των Νευροεπιστημών και της μνήμης.

Οι εισηγήσεις και οι συζητήσεις μεταξύ των ομιλητών θα γίνονται στην Αγγλική.

Η είσοδος είναι ελεύθερη στο κοινό. Για το αναλυτικό πρόγραμμα επισκεφθείτε την ιστοσελίδα atheniansymposia.org

Πηγή

Άνθρωποι τριγύρω;

Της Νάντιας Σαρρή
Το απόγευμα έφτασε, ο καφές ετοιμάστηκε και μια λίστα με μουσικές του κόσμου άρχισε να παίζει… Έτσι εγώ έκανα το καθημερινό μου πέρασμα από εφημερίδες, site και blog για μια γρήγορη ματιά σε όσα συμβαίνουν στον κόσμο, την ίδια ώρα που εγώ πίνω τον καφέ μου στην ασφάλεια του σπιτιού μου.

Πόλεμος, πνιγμοί, εξαθλίωση, δολοφονίες, οικονομική κρίση, τρομοκρατία και συνεντεύξεις με περισσή υποκρισία από πολιτικούς με ή χωρίς γραβάτα. Ξάφνου στο κάτω μέρος της οθόνης του υπολογιστή ξεπρόβαλλε κι ένα άρθρο με τίτλο «19+1 τρόποι για να γίνεις καλύτερος άνθρωπος».

Ποια κρίση και ποιος πόλεμος σκέφτηκα, αυτό είναι ευκαιρία. Ευκαιρία μήπως και γλιτώσω τα λεφτά του ψυχολόγου. Κι αφού λοιπόν άνοιξα και διάβασα το άρθρο, μετά το google θέλοντας να με βοηθήσει να συνδεθώ με τον εν δυνάμει εαυτό μου, μου πρότεινε άρθρα με τίτλο «30 τρόποι για να γίνεις ευτυχισμένος άνθρωπος», «17  τρόποι για να αντιμετωπίσεις τους αρνητικούς ανθρώπους», «9 τρόποι για να αναγνωρίσεις τους τοξικούς ανθρώπους», «6πράγματα  που δεν κάνουν οι ευγενικοί άνθρωποι», «5 τρόπους να συνυπάρξεις με ανθρώπους που δεν ταιριάζετε».

Άνθρωποι εδώ, άνθρωποι εκεί. Άνθρωποι τοξικοί, άνθρωποι αγενείς, άνθρωποι καλύτεροι, άνθρωποι χειρότεροι, άνθρωποι μεταξωτοί, άνθρωποι χαμογελαστοί. Άνθρωποι σε απελπισία που ψάχνουν ρητά και τρόπους, αντί να δρουν και να τολμούν…

Μιας κι όταν πάρουν απόφαση να κλείσουν τον υπολογιστή και να τραβήξουν την πόρτα του σπιτιού τους θα δουν όλους αυτούς τους ανθρώπους να παίρνουν σάρκα και οστά μπροστά τους.

Είναι ο Π. που δουλεύει 15 ώρες την ημέρα για να μην λείψει τίποτα στην οικογένειά του και στο τέλος-τέλος το μόνο που λείπει είναι ο μπαμπάς, ο σύζυγος, ο φίλος.

Είναι ο Κ. που ανέχεται σιωπηλά  τον πόνο, την αδικία, τις βόμβες κοιτώντας τη δουλίτσα του. Αλλά  συχνά- πυκνά ανεβάζοντας μια εικόνα ενός νεκρού παιδιού  κάπου στο Αιγαίο ή προσθέτοντας ένα δακρύβρεχτο emoticon σε κάποια ανάρτηση στο facebook νιώθοντας να έχει εκπληρώσει το καθήκον του.

Είναι ο Σ. που πίσω από το γραφείο του, με τον τίτλο φορεμένο στο στήθος για παράσημο και την δύναμη της εξουσίας  μπορεί  ανά πάσα στιγμή να σου χαλάσει τη μέρα στην προσπάθειά του να αντέξει τη δική του αδιέξοδη ζωή.

Είναι ο Δ. που πιστεύει ακράδαντα στο δικαίωμα μόρφωσης κάθε παιδιού σε αυτόν τον πλανήτη, αλλά κλείνει ερμητικά τις πόρτες του σχολείου των παιδιών του για να μην διαβούν παιδιά που γλίτωσαν από τη φρίκη του πολέμου.

Είναι η Β. που δεν έχει διλήμματα στις δύσκολες αποφάσεις μιας κι γι’ αυτή η ηθική και η δικαιοσύνη είναι μονόδρομος.

Είναι η Α. που ανεβάζει καθημερινά φωτογραφίες που «περιέχουν τοποθέτηση προϊόντος» σαν να πρόκειται για κανονικές διαφημίσεις. Προβάλλοντας  κυρίως τις μάρκες αυτών που φωτογραφίζεται, που ονοματίζει στη συνέχεια με διάφορα hashtags, μετατρέποντας τη στιγμή σε προϊόν.

Είναι η Χ. που πήρε τον άντρα και τα παιδιά της  κι άφησαν πίσω το σπίτι και τη ζωή τους στο μέρος που έζησαν παραπάνω από 15 χρόνια, προσπαθώντας να μην περάσουν μια ζωή μέσα στην πλήξη.

Είναι η Κ. που όταν βλέπει κάτι ωραίο βιάζεται να το ανταγωνιστεί και στην συνέχεια ματαιώνεται από την αχόρταγη αλαζονεία που ταΐζει τον εαυτό της και που τη βυθίζει όλο και περισσότερο στο σκοτάδι  του «ή οι άλλοι ή εγώ».

Είναι όμως κι ο Λ. που θεωρεί τον εαυτό του και τα κατορθώματα μιας ζωής τίποτα, μπροστά σε όσα με ταπεινότητα αντικρίζει.

Είναι η Μ. που έχει επενδύσει τόσο στο φαίνεσθαι, που δεν γνωρίζει ούτε η ίδια τον εαυτό της αμακιγιάριστο από καλλυντικά, copy-paste φιλοσοφίες και φορεμένα ιδανικά.

Αλλά είναι κι ο Γ. που στα 60 του έχει μείνει πιστός σε ιδέες και ιδανικά που όλοι του έλεγαν πως με τα χρόνια ξεφτίζουν σαν τις ίνες του τζιν που φορούσε μικρός.

Σήμερα ξεπερνώντας το όριο ζωής που του έδωσαν οι γιατροί συνεχίζει να ‘χει το ίδιο πάθος για μουσική και τραγούδια, συναντήσεις και ζωή!

Είναι όλοι αυτοί, είναι κι άλλοι τόσοι. Είσαι κι εσύ που πρέπει να παλέψεις με δράκους και με  τέρατα, αν θες να λέγεσαι άνθρωπος…

Υ.Γ. Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος, θα πρέπει να μπορείς, απάνω απ’ την ομοβροντία που σε σκοτώνει εσύ ν’ ακούς τα εκατομμύρια των απλών ανθρώπων που τραγουδώντας πολεμάνε για την ειρήνη.

rodiaki.gr

 

Βάλτε επιτέλους όρια στην παιδική παντοδυναμία…

Τα σημερινά παιδιά δεν πάνε καλά. Μπορεί να είναι υγιέστερα, αλλά είναι υπερκινητικά, έχουν προβλήματα στο σχολείο και δυσκολεύονται να αυτονομηθούν. Τι φταίει; Ο υπερβολικός φιλελευθερισμός στο σπίτι, απαντά ο πιο γνωστός παιδίατρος της Γαλλίας.
Το βιβλίο του Γάλλου παιδιάτρου Αλντό Ναουρί «Εκπαιδεύοντας τα παιδιά – Όρια στην παιδική παντοδυναμία«, μπορεί να κυκλοφόρησε το 2012, όμως παραμένει ένα από τα πλέον ευπώλητα, παρά τις… αιρετικές του θέσεις. Όπως χαρακτηριστικά θα διαβάσετε στο οπισθόφυλλο του βιβλίου:
[Ο Ναουρί] προτρέπει τις μαμάδες να πάψουν να «ασκούν γοητεία» στα παιδιά τους, τους μπαμπάδες να μην αρκούνται στο ρόλο του παρατηρητή, και τους δύο γονείς να δώσουν έμφαση στη μεταξύ τους σχέση. Στηλιτεύει τη «γλυκερή ψευδοστοργή» των σημερινών γονιών, που δεν διαπαιδαγωγεί αλλά συντηρεί την αίσθηση της παιδικής παντοδυναμίας υπονομεύοντας το μέλλον.
Στη σύγχρονη επιταγή «Μπορείς και δικαιούσαι να τα έχεις όλα» ο Αλντό Ναουρί αντιτάσσει: «Δεν μπορείς να τα έχεις όλα, αλλά μπορείς να παλέψεις για να έχεις όσο το δυνατόν περισσότερα». Στα συνεχή «ναι» των γονιών που διαλύουν τον ατομικό ψυχισμό και τον κοινωνικό ιστό αντιπαραβάλλει ένα «όχι» που καταφάσκει στη ζωή!
Με αφορμή το εν λόγω βιβλίο, ο Ναουρί μίλησε εκείνη την εποχή στο περιοδικό “Le Point” και αυτά που είπε θα σας κάνουν σε μεγάλο βαθμό να σκεφτείτε το πώς μεγαλώνετε τα παιδιά σας…
Le Point: Τα παιδιά μας πηγαίνουν τόσο άσχημα;
Aldo Naouri: Πιστεύω ναι. Στα 40 χρόνια που εξασκώ το επάγγελμα μου, βλέπω πόσο τα πράγματα έχουν αλλάξει. Η φυσική τους υγεία έχει βελτιωθεί αισθητά, αλλά παρουσιάζουν εδώ και 10 ή 15 χρόνια, προβλήματα συμπεριφοράς και αναπτύξεως άγνωστα παλαιότερα.
Le Point: Παραδείγματος χάριν;
Aldo Naouri: Παρουσιάζουν δυσκολίες σχετικές με την καθυστέρηση της εκμάθησης της γλώσσας, σχολικά προβλήματα, προβλήματα υπερκινητικότητας. Η απόδειξη; Η απίστευτη ανάπτυξη των επαγγελμάτων όπως αυτά που σκοπεύουν σε «αποκατάσταση» και αναφέρονται στην ψυχομετρία ή την ορθοφωνία.
Le Point: Κατά την γνώμη σας, προτού οι γονείς καταφύγουν στον ψυχολόγο, πρέπει να εκπληρώσουν τον καθοδηγητικό τους ρόλο καθόλη την διάρκεια της παιδικής ηλικίας. Όμως δεν το κάνουν, γιατί;
Aldo Naouri: Στο βάθος αυτής της «αδυναμίας της καθοδήγησης», υπάρχουν δύο βασικά γεγονότα. Το πρώτο είναι ο έλεγχος από το 1975 των γεννήσεων με την αντισύλληψη. Προφανώς με χαροποιεί. Αλλά αλλάζει τα πάντα. Το μωρό δεν είναι πλέον ένα αθέλητο αποτέλεσμα της σεξουαλικής πράξεως, αλλά το αποτέλεσμα της θελήσεως και των δύο, τοποθετούμενο επομένως στην κορυφή του οικογενειακού οικοδομήματος.
Το δεύτερο είναι το πέρασμα την ίδια περίοδο από μια κοινωνία της στερήσεως σε μια κοινωνία της αφθονίας. Προφανώς και αυτό με ικανοποιεί. Όμως σε μια κοινωνία της στερήσεως όπως εκείνη που γνωρίσαμε πριν από το 70, το ενδόμυχο μήνυμα που υπήρχε στην εκπαίδευση ήταν: «Δεν μπορείς να τα έχεις όλα». Παρείχετο μια κατάσταση που το λιγότερο που μπορούσε να χαρακτηριστεί ήταν αυτή της διάψευσης (ματαίωσης), αυτή που οι ψυχαναλυτές ονομάζουν έλλειψη και που είναι κατά την γνώμη μου ουσιαστική στην εκπαίδευση ενός παιδιού από την ποιο μικρή ηλικία. Σήμερα το μήνυμα της καταναλωτικής κοινωνίας, επομένως και των ίδιων των γονέων είναι «Όχι μόνο μπορείς να τα έχεις όλα, αλλά όπως και εμείς, έχεις δικαίωμα σε όλα».
Le Point: Υπαινίσσεστε ότι είναι οι μεσαίες τάξεις που πρέπει να αναλάβουν την καθοδήγηση των παιδιών τους.
Aldo Naouri: Απόλυτα. Γιατί αυτές ήταν που ωφελήθηκαν από την αύξηση του πλούτου. Πως να αναθρέψουν τα παιδιά τους μέσα σε μια αφθονία που είναι τόσο νέα; Με κίνδυνο να σοκάρω, σκέπτομαι πως οι ανώτερες τάξεις της κοινωνίας που είχαν αυτή την κληρονομιά και δεν γνώρισαν τον βάρβαρο πλουτισμό, πορεύονται καλλίτερα, γιατί συνεχίζουν να έχουν την διάψευση στην εκπαίδευση, είτε ευχαριστεί είτε όχι τα παιδιά.
Le Point: Η θεωρία σας εφαρμόζεται ίσως στις καλές συνοικίες, αλλά το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας σήμερα αποκλείεται από την αφθονία. Τα παιδιά των δύσκολων συνοικιών είναι απογοητευμένα και δεν πάνε καλά.
Aldo Naouri: Προέρχομαι και εγώ από την μιζέρια, από την οποία κατάφερα να βγω και δεν είμαι ο μόνος από την γενιά μου. Μεγάλωσα όμως σε μια εποχή όπου το μήνυμα της ήταν: «Δεν μπορείς να τα έχεις όλα, αλλά μπορείς να αγωνισθείς για να έχεις όσο το δυνατόν περισσότερα». Αυτό που είναι φοβερό, είναι να μεγαλώνεις στη στέρηση και η κοινωνία να σε κάνει να πιστεύεις ότι έχεις δικαίωμα για τα πάντα. Είναι κάτι που μπορεί να σε τρελάνει.
Le Point: Γιατί τόσοι πολλοί γονείς παραπονιούνται, ότι δεν μπορούν να έχουν καθοδηγητικό ρόλο;
Aldo Naouri: Αυτό που θεμελιώνει την καθοδηγητικότητα δεν είναι ο θυμός, δεν είναι τα χαστούκια ή το ξύλο τα οποία καταδικάζω, είναι η ιεραρχία μέσα στην οικογένεια και προπάντων η αίσθηση ότι υπάρχει. Όταν δεν υπάρχει η ελάχιστη αμφιβολία πάνω στο δικαίωμα του καθοδηγείν, όταν δεν χρησιμοποιούμε μεθόδους δελεασμού, τότε ο ρόλος του καθοδηγητή λειτουργεί. Πολλοί γονείς εμπλέκονται σε διαπραγματεύσεις, σε παζάρια με τα παιδιά τους. Όμως διαπραγματευόμαστε με ένα άτομο ίσο με εμάς!
Le Point: Αυτό το άτομο δεν είναι ένα παιδί;
Aldo Naouri: Ένα μικρό παιδί είναι μια προσωπικότητα άξια σεβασμού. Αλλά όχι δεν είναι ακόμη ένας ισότιμος συνομιλητής.
Le Point: Μα δεν είναι δικό σας λάθος, των παιδιάτρων, των ψυχολόγων και των υπολοίπων ειδικών για τα παιδιά, που οι γονείς δεν αισθάνονται ως καθοδηγητές; Τα βιβλία και οι μεγάλες θεωρίες που γνωρίζετε και που εξασκείτε, δεν αποδεικνύουν ότι εσείς είστε που έχετε αποστερήσει αυτό τον ρόλο;
Aldo Naouri: Απόλυτα! Μα μην με βάζετε και μένα μέσα. Όλο μου το έργο, εδώ και τριάντα χρόνια, αποτελείται ακριβώς από την προσπάθεια να πείσει τους γονείς να επανεύρουν την θέση τους και να ανακτήσουν την εμπιστοσύνη στους εαυτούς τους. Είχα πει στην Françoise Dolto*: «Λόγω των απόψεών σας οι γονείς έχουν μουγγαθεί, γι’αυτό τους συμβουλεύω να μην σας ακούν!». Είχε ένα τέτοιο ταλέντο ώστε καθιστούσε τους γονείς παράλυτους. Προτιμώ τους γονείς που κάνουν λάθη, αλλά αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους και τα δικαιώματά τους αυτοί «υψηλά ιστάμενοι» και τα παιδιά «χαμηλά», παρά αυτούς που καταφεύγουν στις συνταγές των ψυχιάτρων.
Le Point: Ισχυρίζεστε, εσείς ο φανατικός της ψυχαναλύσεως ότι η θέση που έχει πάρει το υποσυνείδητο μέσα στην κοινωνία μας είναι εμπόδιο στην εκπαίδευση!
Aldo Naouri: Μα η εκπαίδευση δεν είναι διαδικασία θεραπευτική! Είναι μια δέσμευση των ορμών! Η λέξη η οποία μπορεί να κάνει την μεγαλύτερη ζημιά μέσα στις οικογένειες είναι η λέξη «τραυματικός». Φοβόμαστε μήπως την υποστούν τα παιδιά και έτσι υφίστανται πολύ καλά την απογοήτευση, τους εμποδίζουν να μεγαλώσουν…Είναι όπως όταν έρχονται στον παιδίατρο με τα οκτάχρονα παιδιά τους, μαζί με ένα μπιμπερό ή με μια πιπίλα στο στόμα, γιατί ο γονιός δεν ξέρει πώς να το αποτρέψει χωρίς να το «τραυματίσει». Αρκεί να τους το πάρει!

Le Point: Χρησιμοποιείτε λέξεις πολύ σκληρές για τους γονείς, μα είναι προπάντων οι μητέρες που ως συνήθως μέσα στα γραπτά σας, κατηγορούνται για όλα τα κακά. Θα έλεγε κανείς ότι μετά από 40 χρόνια συναναστροφή στο ιατρείο σας, δεν μπορείτε ούτε να τις βλέπετε!
Aldo Naouri: Αντιθέτως, συμπάσχω με την μοίρα τους και θέλω να τις βοηθήσω! Τις έχουν κάτω από μια μεγάλη πίεση αυτή της μητρότητας και εκείνη του επαγγέλματος, που για να κρατηθούν έχουν βρει ένα τρόπο απλό να επιμελούνται του ναρκισσισμού τους: να αγαπιούνται από τα μικρά παιδιά τους ευχαριστώντας τα σε όλα, τιθέμενες καθολοκληρίαν στην διάθεσή τους. Πρόκειται για καταστροφή!
Le Point: Όμως οι σημερινές γυναίκες εργάζονται, επενδύουν έξω από τα παιδιά τους. Πώς μπορούν να τεθούν στην διάθεσή τους;
Aldo Naouri: Προσπαθώντας να ανακτήσουν κάθε βράδυ σε μιάμιση ώρα τις δέκα ώρες της απουσίας τους! Τι λάθος! Προσπαθώ να τις πείσω ότι η παρουσία τους δεν έχει την σημασία που της δίνουν και πως τα μωρά τους, πέντε λεπτά αφότου τις βρήκαν, είναι σαν να τις είχαν όλη την ημέρα. Δεν χρειάζεται κάτι να «ανακτήσουν».
Le Point: Αισθάνεται κανείς την εμπάθεια σας για τους πατεράδες… Είναι λίγο έντονο, μόλις εξήλθαμε από την πατριαρχική κοινωνία, μόλις που άντρας και γυναίκα βιώνουν την ισότητα και παραπονιέστε για τους φτωχούς πατεράδες.
Aldo Naouri: Παραδέχομαι την εμπάθεια. Αλλά ο πατέρας και η μητέρα δεν είναι ίσοι. Οι ενδομήτριες σχέσεις αφήνουν ίχνη ανεξίτηλα στα παιδιά, που γνωρίζουν αμέσως ποια είναι η μητέρα τους από την οποία δεν μπορούν να «απαλαγούν», ενώ ο πατέρας για ένα μωρό είναι ένας ξένος. Η μητέρα οφείλει να επενδύσει στο λόγο της και η κοινωνία να την στηρίξει στην αρμόζουσα θέση της, η οποία δεν είναι ανταλλάξιμη με αυτή της άφωνης μαμάς. Κάνουμε το αντίθετο και όλος ο κόσμος χάνει. Θυμόσαστε την αναφορά του δικαστή Bruel πάνω στην βία στα περίχωρα το 1998. Η διάγνωση ήταν χωρίς
αμφιβολία: έλλειψη του πατέρα!
Le Point: Όμως οι πατεράδες του σήμερα είναι περισσότερο παρόντες, επενδύουν πολύ περισσότερα στα παιδιά τους.
Aldo Naouri: Είναι θαυμάσιο, αλλά για μια φορά ακόμα, αν δεν επενδύσουν και δεν αναγνωρισθούν στον ρόλο τους από την φωνή της μητέρας και ολόκληρη την κοινωνία, αν θεωρούνται σαν δεύτερες μητέρες, δεν υπάρχει τίποτα να προσθέσουν στην εκπαίδευση του παιδιού. Ένας πατέρας μπορεί να είναι συνέχεια παρών και να μην έχει καθόλου λόγο. Έτσι το βλέπω! Δεν πρόκειται για την εισαγωγή μιας άδειας πατρότητος των δέκα πέντε ημερών με την οποία θα επαναφέρει την θέση του. Είναι ενθαρρυντικό η κοινωνία και οι μητέρες να δεχτούν, ότι ο πατέρας παίζει σπουδαίο διαλεκτικό ρόλο στην εκπαίδευση: ελκύστε τη μητέρα προς την θηλυκότητά της και θρυμματίστε την σχέση μητέρας παιδιού.
Le Point: Αν αυτή η «ανεπάρκεια στην εκπαίδευση» διαιωνίζεται, σε τι κίνδυνους εισέρχεται η κοινωνία;
Aldo Naouri: Ένα άτομο του οποίου η παιδική παντοδυναμία δεν έχει σταματήσει από την συνεχή εκπαίδευση, στην ώριμη ηλικία θα ζει στην αγωνία, στην φιλαυτία και στη μονομανία. Τους αναγνωρίζω αμέσως αυτούς τους ενήλικες! Αν οι γονείς δεν επαναεπενδύσουν στο ρόλο τους, η κοινωνία μας κινδυνεύει με ρήξη στο κοινωνικό ιστό, ο οποίος είναι ήδη παρόν. Κινδυνεύει να μείνει ακυβέρνητη.
Le Point: Στο βάθος ποιο είναι για σας το παιδί το σωστά μεγαλωμένο;
Aldo Naouri: Είναι το ήρεμο παιδί.

*Françoise Dolto (1908 –1988), γνωστή γαλλίδα παιδίατρος και ψυχαναλύτρια που ασχολήθηκε με την
ψυχανάλυση των παιδιών.

 

Η μοριακή κουζίνα πέθανε ζήτω η «note á note»!

Μετά τους αφρούς, τη σφαιροποίηση των υγρών, τα ζεστά ζελέ και τις παγωμένες σκόνες, ο Ερβέ Τις, συνδημιουργός της μοριακής κουζίνας, υποστηρίζει τώρα ότι με τη νέα επαναστατική μαγειρική του θα λυθεί το πρόβλημα της πείνας.

Χθες το βράδυ η σχολή γαστρονομίας Le Monde βράβευσε τον Ερβέ Τις, έναν από τους πιο επιδραστικούς γάλλους επιστήμονες, και παρέθεσε ένα δείπνο προς τιμήν του, κατά τη διάρκεια του οποίου δοκιμάσαμε πιάτα εμπνευσμένα και μαγειρεμένα σύμφωνα με τις νέες μεθόδους του.

O Ερβέ Τις είναι ο «μάγος της γαστρονομίας», ο οποίος με τα «κόλπα» του άλλαξε την μαγειρική τουλάχιστον όπως ήταν γνωστή για αιώνες. Σας θυμίζω ότι το 1988, δημιούργησε μαζί με τον ούγγρο χημικό Νίκολας Κούρτι το κίνημα της μοριακής γαστρονομίας. Τώρα, ο Τις υποστηρίζει ότι η μοριακή είναι παρελθόν και ότι το μέλλον κρύβεται στην κουζίνα «note á note».

 This-1290
Ο Ερβέ Τις μιλάει για τις αρχές της «note á note» κουζίνας του

Ευαγγελίζεται μια κουζίνα που βλέπει την τροφή ως σύνθεση συστατικών, πρωτεϊνών, σακχάρων κλπ σε μορφή σκόνης και αρωματικών ουσιών που εξάγονται από φυσικές πρώτες ύλες, τις οποίες δημιουργεί στο εργαστήριό του στο Παρίσι. Και μετά από 10 χρόνια προσπαθειών, κατάφερε να βρει κάποιον να τα παράγει για εμπορικούς σκοπούς.

Στη Γαλλία, ο πρωτοπόρος επιστήμονας είναι επικεφαλής του διάσημου Τμήματος Τροφίμων της Γαλλικής Ακαδημίας Γεωργίας, και πολλών άλλων κρατικών οργανισμών και θεωρείται εθνικός θησαυρός.

Κάθε τόσο παίρνει το ταλαιπωρημένο του σακίδιο με τα μαγικά υγρά και τις μαγικές του σκόνες και ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο για να διδάξει σε κορυφαίες σχολές μαγειρικής από την Κοπεγχάγη μέχρι τη Λισαβόνα (και την Αθήνα), για να επιβλέψει επίσημα δείπνα από το Χονγκ Κονγκ μέχρι το Κεμπέκ και από κει να πεταχτεί μέχρι τη Σεούλ και το Μπουένος Άιρες, όπου έχει ιδρύσει κέντρα έρευνας.

Τα περιβαλλοντικά προβλήματα δεν έχουν αφήσει ασυγκίνητους όσους ασχολούνται με την γαστρονομία και η πείνα είναι ένα από τα πιο άμεσα. Ο Ερβέ  Τις, λοιπόν, με τις ριζοσπαστικές του ιδέες οραματίζεται τώρα την εξάλειψη του προβλήματος της πείνας.

rolakia-1290
Ανάμνηση μεσογειακών θαλασσινών και «κόντρα πλακέ» γιαουρτιού

«Ένας από τους λόγους που δεν υπάρχει αρκετό φαγητό για να πάει παντού είναι επειδή όταν το μεταφέρουμε, στην πραγματικότητα μεταφέρουμε νερό, το οποίο κάνει τα τρόφιμα να χαλάνε. Ένα καρότο είναι κυρίως νερό, το ίδιο και η ντομάτα, το μήλο, η μελιτζάνα και πολλά άλλα φρούτα και λαχανικά. Αν δεν μπουν στο ψυγείο, το οποίο είναι ακριβό και έχει κακό αντίκτυπο στο περιβάλλον, τα υγρά θρεπτικά συστατικά τους παρέχουν το ιδανικό περιβάλλον για την ανάπτυξη μικροοργανισμών», λέει.

Προτείνει, λοιπόν, να σταματήσει η μεταφορά υγρών τροφίμων από το ένα μέρος του πλανήτη στο άλλο. Ο διαχωρισμός των θρεπτικών συστατικών και των γεύσεων σε σκόνες και υγρά, που μεταφέρονται εύκολα και γρήγορα σε μπουκαλάκια, όπως αυτά που κουβαλάει ο ίδιος στην τσάντα του, μπορούν να γίνουν οι βάσεις για τις τροφές του μέλλοντος.

Εξάλλου, εκτός από λύση φτηνή, οι συνδυασμοί που μπορούν να προκύψουν είναι απίθανα πολλοί. Τα χημικά τους ονόματα είναι εξαιρετικά πολύπλοκα και δύσκολα τα θυμάται κανείς, όμως το πιο εντυπωσιακό είναι ότι η γεύση και η μυρωδιά τους, που πολλές φορές μάς είναι οικείες. Αλλά και παραπλανητικές αφού μια χημική ένωση από σιναπόσπορο μπορεί στη μια περίπτωση να σου θυμίζει γουασάμπι και στην άλλη άγρια μανιτάρια ενώ μια άλλη ανάλογα με τη συγκέντρωσή της, σκόρδο, μέντα ή καφέ.

Η επεξεργασία των τροφών στηρίζεται στις αρχές της φυσικής και της χημείας και το σώμα μας είναι ένα βιοχημικό εργοστάσιο, γνωστά τα πράγματα αυτά. Η μαγειρική «note á note», όμως, είναι η πιο προωθημένη μορφή της.

Εφαρμόζοντας τις αρχές της  θα μπορούν, λέει ο Τις, να δημιουργούνται και υποκατάστατα, ειδικά όταν για κάποιο λόγο ένα τρόφιμο, π.χ. ένα φρούτο, εξαφανιστεί, «χρειάζεται να είμαστε προετοιμασμένοι και για κάτι τέτοιο», τόνισε. Επίσης, η νέα κουζίνα που προτείνει είναι μια κουζίνα διαιτητική, αφού μπορεί να δημιουργήσει την αίσθηση της λιπαρότητας χωρίς να περιέχει ίχνος λιπαρής ουσίας.

pota
Τα πρώτα «note á note» κοκτέιλ δημιουργήθηκαν στη σχολή Le Monde προς τιμήν του Ερβέ Τις

Το δείπνο που είχαν ετοιμάσει οι άξιοι μάγειροι της σχολής, μάς έδειξε στην πράξη τι εννοεί ο ριζοσπάστης κύριος Τις. Στην αρχή τρόμαξα, η πρώτη αντίδρασή μου ήταν η άρνηση, άσε που μια μικρή αλλεργία στο στόμα, μου θυμίζει αρκετές ώρες μετά ότι χρειάζεται να είμαστε πολύ προσεκτικοί με τους νεωτερισμούς.

Το είπα στον κύριο Τις. Σκέφτηκε λίγο και μου απάντησε με ενθουσιασμό: «Μα είναι απλό. Με τον τρόπο αυτό μπορεί κανείς να βγάζει τον αλλεργιογόνο παράγοντα από το φαγητό του…»

Το σίγουρο είναι ότι αυτή η εμπειρία μάς πρόσφερε μπόλικο food for thought. Για το μέλλον της διατροφής μας, για τους σεφ, για την υψηλή γαστρονομία, για το τραπέζι των πλουσίων και των φτωχών, για το περιβάλλον, για το που πάει ο κόσμος τελικά.

Όλα αυτά που άκουσα, είδα, ένιωσα, δοκίμασα, θα τα σκέπτομαι για πολύ καιρό. Και θα με προκαλούν συνεχώς. Δοκιμάζοντας συνειδητοποίησα, εξάλλου, ότι δεν είναι και τόσο «εξωτικά» όλα αυτά. Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο έχουμε αρχίσει να τα τρώμε προ πολλού, ειδικά στο πεδίο της ζαχαροπλαστικής.

Τα highlights της βραδιάς

Τα πρώτα «note á note» κοκτέιλ του κόσμου δημιουργήθηκαν στη Le Monde.  Δοκιμάσαμε δύο εντυπωσιακά κοκτέιλ με βάση τη βότκα. Το πράσινο έγινε με γλυκόζη, μηλικό οξύ, αιθέρια έλαια πράσινου μήλου και αχλαδιού και χρωστική από φιστίκι ενώ το ροζ φτιάχτηκε με γλυκόζη, κιτρικό οξύ άρωμα πικραμύγδαλο και κεράσι. Στο τέλος τού δόθηκε και μια ελληνική πινελιά με την προσθήκη αφρού μαστίχας

tsouxtra-1290
Ραβιόλι με σάλτσα που θύμιζε άγρια μανιτάρια

Πιάτα που ανακαλούν μνήμες. Το στήσιμο των πιάτων αρτιστίκ, τα χρώματα έντονα και φωσφοριζέ, τα αρώματα από τσιχλόφουσκα μέχρι σιρόπι για το βήχα με μια στάση σε ιχθυόσκαλα, οι υφές υγρές, τραγανές, μαλακές με διαβάθμιση. Και όλα μαζί «note á note», πιάτα «évocation» (ανάκληση μνήμης) και πολύ μα πάρα πολύ «σουπερκαλιφρατζιλιστικεξπιαλιντόσιους» (μου το θύμισε ο συνάδελφος από το Γαστρονόμο Άγγελος Ρέντουλας, και το χειροκρότησα). Πιο διαστημικό από όλα εκείνο το ραβιόλι, κάτι σαν μυθικό ζελατινοειδές πλάσμα που κολυμπούσε σε μια καφετιά θάλασσα με γεύση άγριο μανιτάρι, με τάραξε δεν σας το κρύβω.

H δική μου top γεύση (γιατί ρωτήθηκα). Το αγγούρι σε υγρή ζελατινώδη μορφή είναι το πιο «αγγουρένιο» αγγούρι που έχω δοκιμάσει ποτέ, ξύπνησε μέσα μου μνήμες παιδικές. Το δοκίμασα μαζί με ένα λεπτό «κόντρα πλακέ» γιαουρτιού (αν και ήρθαν χωριστά) και βρήκα ότι ταίριαξαν άριστα, καθώς λιώνοντας στο στόμα ανακαλούσαν τη δροσερή γεύση από τζατζίκι ή σαλάτα με φέτα και αγγούρι.

frouto-1290
Φανταστικό «note á note» φρούτο με μικροσκοπικές μπίλιες από καραμέλα με μέλι και βιταμίνη C

Ένα φρούτο φανταστικό. Ομολογώ ότι στο επιδόρπιο οι αντιστάσεις μου είχαν καμφθεί εντελώς. (Έφαγα δύο για να βεβαιωθώ ότι μου αρέσουν). Πρώτα ήρθε ένα μπολ με μπλε υγρό και υγρό άζωτο,  που μας τύλιξε με ατμούς, όσο απολαμβάναμε το φανταστικό «note á note» φρούτο που δημιούργησε ο νεαρός χημικός και σεφ Νικόλας Νικολακόπουλος, μεταξύ άλλων με αλμπουμίνη (πρωτεΐνη που δίνει υφή μους) και ινουλίνη (διαλυτή φυτική ίνα που δίνει την αίσθηση λιπαρότητας χωρίς καθόλου λιπαρές ουσίες). Είναι ένα φρούτο που δεν υπάρχει, κάτι σαν αφράτο αχλάδι με λεπτή «πέτσα» εξωτερικά και στην καρδιά του (όπως τα φρούτα του πάθους) γεμάτο με μικρά μπιλάκια από καραμέλα, μέλι και βιταμίνη C…


Σημειώσεις

Όλα τα «note á note» εδέσματα δημιουργήθηκαν ειδικά για την συγκεκριμένη εκδήλωση από τους καθηγητές της Σχολής Le Monde, Καλόσακα Ευθύμιο και Νικόλα Νικολακόπουλο, σύμφωνα με τη μεθοδολογία του Ερβέ Τις. Το πρώτο (μπακαλιάρος με πουρέ πατάτας, παντζάρι και μαύρο σκόρδο) και το κύριο πιάτο (αρνάκι σε κρούστα ελιάς με πουρέ μελιτζάνας) δημιουργήθηκαν από τον σεφ-καθηγητή Μιχάλη Ντουνέτα και δεν ήταν «note á note». Τα κοκτέιλ δημιουργήθηκαν ειδικά από τον καθηγητή της σχολής Γιάννη Βλάχο. Τέλος σπουδαστές των τμημάτων ξενοδοχειακής διοίκησης και μαγειρικής τέχνης υποστήριξαν εθελοντικά την εκδήλωση.

Βιβλία

Στα ελληνικά κυκλοφορούν δύο βιβλία του Ερβέ Τις:

Η εποχή της συνθετικής ζωής

Η Συνθετική Βιολογία αναπτύχθηκε εντυπωσιακά την τελευταία δεκαετία, με στόχο τη δημιουργία «συνθετικών» οργανισμών-μηχανών, οι οποίες θα είναι ικανές να παράγουν βιολογικά καύσιμα, φαρμακευτικές ουσίες, τροφές υψηλής διατροφικής αξίας. Πρόκειται για γενετικά τροποποιημένους και επανασχεδιασμένους μικροοργανισμούς ή φυτά που όταν δεν προορίζονται να παράγουν χρήσιμες για τον άνθρωπο βιοχημικές ουσίες, θα μπορούν να αφομοιώνουν διοξείδιο του άνθρακα και άλλες βλαπτικές ουσίες από το περιβάλλον.

Παρά τις έντονες ανησυχίες για την ασφάλεια αλλά και τα σοβαρά βιοηθικά ζητήματα που προκύπτουν, οι οικονομικοί επενδυτές προσελκύονται από τη μεγάλη -δυνητικά απεριόριστη!- αγορά της Συνθετικής Βιολογίας, αλλά και τη σχεδόν κατακόρυφη πτώση του κόστους της παραγωγής συνθετικών μορφών ζωής.

Με ιδιαίτερη ικανοποίηση οι «Μηχανές του Νου» φιλοξενούν, σήμερα, τον Αρη Πατρινό, έναν από τους μεγάλους πρωταγωνιστές της νέας τεχνοεπιστημονικής περιπέτειας, που αρκετοί ειδικοί την περιγράφουν ήδη ως «επανάσταση» στην ανθρώπινη ιστορία. Οι απόψεις του κορυφαίου Ελληνα επιστήμονα έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα, αφού θεωρείται ένας από τους πατέρες της… συνθετικής ζωής.

 Ποιες, κατά τη γνώμη σας, είναι οι πιο σημαντικές εξελίξεις και οι πιο πρόσφατες επιτυχίες της Συνθετικής Βιολογίας;

Οι σημαντικότερες πρόοδοι και οι πιο αξιόλογες τεχνολογικές εξελίξεις στο πεδίο της Συνθετικής Βιολογίας, σε παγκόσμιο επίπεδο, στηρίζονται στα διαρκώς τελειοποιούμενα εργαλεία της Μοριακής Βιολογίας.

Για να αναφέρω μόνο μερικά από τα πιο πρόσφατα παραδείγματα: κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος επαναπρογραμματίζονται ώστε να μπορούν να αναγνωρίζουν επιλεκτικά τα καρκινικά κύτταρα και να τους επιτίθενται μόλις εμφανίζονται.

Εναλλακτικά, μπορούμε να επαναπρογραμματίζουμε κανονικά κύτταρα ώστε να αποκτούν ανοσοποιητικές ιδιότητες και να επιτίθενται στα καρκινικά κύτταρα.

Μια άλλη επιτυχία ήταν η δημιουργία εντελώς νέων ζευγών νουκλεοτιδικών βάσεων Χ και Ψ που όταν ενσωματωθούν εργαστηριακά στο DNA των βακτηριδίων αντικαθιστούν ένα ζευγάρι από τις τέσσερις γνωστές νουκλεοτιδικές βάσεις του DNA.

Ετσι τα βακτηρίδια αποκτούν τη γενετική ικανότητα να παράγουν έναν εντελώς νέο αγγελιοφόρο RNA που, με τη σειρά του, μεταφράζεται σε εντελώς νέες πρωτεΐνες.

Ενα πρόσφατο βιοτεχνολογικό επίτευγμα που μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία πρωτεϊνών με καινοφανείς βιολογικές ιδιότητες και λειτουργίες.

Επίσης, σημαντική πρόοδος έχει επιτευχθεί στο ερευνητικό πεδίο των μεταμοσχεύσεων σε ανθρώπους γενετικά τροποποιημένων βιολογικών οργάνων χοίρων.

Περισσότερο από το ένα τρίτο του γονιδιώματος του ζυμομύκητα (Saccharomyces cerevisiae), το οποίο περιέχει 6 χρωμοσώματα, έχει ήδη συντεθεί εργαστηριακά και τα συνθετικά χρωμοσώματα συμπεριφέρονται όπως ακριβώς και τα φυσικά μη συνθετικά χρωμοσώματα. Μια μεγάλη επιτυχία που ανοίγει πλέον τον δρόμο για τη δημιουργία συνθετικών ζυμομυκήτων με εντελώς νέες λειτουργίες.

Αξίζει, πάντως, να σημειωθεί ότι για όλες αυτές τις επιτυχίες αποφασιστικό ρόλο έχουν παίξει η εντυπωσιακή ανάπτυξη των βιοτεχνολογικών μας εργαλείων και μεθόδων, καθώς και η μείωση του κόστους για την παραγωγή μικρών αλλά και μεγαλύτερων «τεμαχίων» συνθετικού DNA.

• Η Συνθετική Βιολογία έχει προοδεύσει αρκετά ώστε να μπορεί πλέον να δημιουργεί τεχνητές μορφές ζωής. Ομως, το ότι μπορούμε να το κάνουμε δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αυτό είναι και ασφαλές. Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, τα σοβαρότερα προβλήματα που ενδέχεται να προκύψουν από την ελεύθερη δημιουργία και κυρίως από τη μαζική απελευθέρωση στο περιβάλλον συνθετικών μορφών ζωής;

Τα ηθικά-νομικά αλλά και τα, εν πολλοίς, άγνωστα κοινωνικά ζητήματα που εγείρονται από την πρόσφατη δυνατότητά μας να δημιουργούμε και κυρίως να απελευθερώνουμε στο περιβάλλον συνθετικές μορφές ζωής αποτελούν ήδη αντικείμενο σημαντικών μελετών και έντονου προβληματισμού τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο.

Η πραγματικότητα όμως είναι ότι παρά τις ραγδαίες εξελίξεις σε αυτόν τον τομέα, είμαστε ακόμη πολύ μακριά από το να μπορούμε να δημιουργούμε πολύπλοκους συνθετικούς οργανισμούς και ακόμη λιγότερο βέβαια συνθετικά ανθρώπινα πλάσματα.

Πάντως, ακόμη και ένας σχετικά απλός προκαρυωτικός συνθετικός οργανισμός, όπως π.χ. ένα μικρόβιο, θα μπορούσε να έχει ολέθριες επιπτώσεις τόσο στην υγεία των ανθρώπων και των ζώων όσο και στα αγροτικά ή και τα θαλάσσια οικοσυστήματα.

Είναι ωστόσο αρκετά ενθαρρυντικό ότι οι περισσότερες χώρες έχουν ήδη αναγνωρίσει αυτούς τους κινδύνους και επιδιώκουν, από κοινού, να καταλήξουν σε μια διεθνή συμφωνία ως προς τα κοινά αποδεκτά μέτρα που απαιτούνται ώστε να αποφευχθούν τέτοιες δυνητικές καταστροφές.

Μολονότι βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της διαμόρφωσής τους, αυτά τα προστατευτικά μέτρα περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων: την εκπαίδευση ειδικών επιστημόνων που να είναι σε θέση να αναγνωρίζουν και να αναφέρουν εγκαίρως τους πιθανούς κινδύνους, τη δημιουργία συστημάτων παρακολούθησης τα οποία θα παρέχουν τις κατάλληλες προειδοποιήσεις ή συναγερμούς όταν αυτό απαιτείται.

Τέλος, σχεδιάζονται διεθνείς συμφωνίες και ρητά διατυπωμένοι διακρατικοί περιορισμοί ως προς τις επιτρεπτές εφαρμογές της Συνθετικής Βιολογίας.

Οσον αφορά τις εφαρμογές της Συνθετικής Βιολογίας, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η σχετικά πρόσφατη νοοτροπία τού «Κάν’ το μόνος σου» (Do-it-yourself), για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της οποίας απαιτούνται επιπρόσθετη επιτήρηση και αυστηρότεροι διεθνείς έλεγχοι.

Πρόκειται για προβλήματα ασφάλειας που, τα τελευταία χρόνια, έχουν κυριαρχήσει στην επαγγελματική μου ζωή, καθώς και σε αυτήν αρκετών στενών συνεργατών μου.

• Αφού σας ευχαριστήσω θερμά για αυτή την αποκλειστική συνέντευξη, σας θέτω ευθέως το ερώτημα: Εσάς προσωπικά σας ανησυχεί η προοπτική εφαρμογής μιας τόσο πρόσφατης τεχνολογίας στο ανθρώπινο είδος; Θεωρείτε ότι χρειάζεται από τώρα να θέσουμε κάποια όρια; Απαιτείται ή όχι ένα εντελώς νέο και πολύ πιο αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο για την προστασία της ιδιαιτερότητας και της μοναδικότητας κάθε ανθρώπινου όντος;

Οπως σας ανέφερα παραπάνω, η δυνατότητα, σήμερα, δημιουργίας συνθετικών ανθρώπινων υπάρξεων ανήκει, για την ώρα, στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας.

Παρ’ όλα αυτά, αρχίζουμε από τώρα να «ξύνουμε αυτή την επιφάνεια» με τις νέες τεχνικές «μονταρίσματος γονιδιωμάτων», όπως είναι οι τεχνικές CRISPR της γενετικής μηχανικής.

Είμαι πεπεισμένος ότι πολύ σύντομα θα πρέπει να υπάρξει μια διεθνής συμφωνία σχετικά με κάποια απολύτως εύλογα και απαραβίαστα όρια ως προς τον βαθμό ή την ελευθερία «μονταρίσματος» του ανθρώπινου γονιδιώματος.

Αυτό προϋποθέτει την ανάπτυξη, άμεσα, των κατάλληλων μηχανισμών μελέτης και ελέγχου των πρωτοφανών ηθικών-νομικών προβλημάτων και των κοινωνικών επιπτώσεων από τις εφαρμογές της Συνθετικής Βιολογίας. Με στόχο πάντοτε τον έγκαιρο εντοπισμό και την αποτροπή των όποιων επικίνδυνων ή απαράδεκτων πρακτικών.

Η ανάγκη επομένως διεθνούς συναίνεσης γύρω από τις νέες βιοτεχνολογικές δυνατότητές μας είναι όχι μόνο αισθητή αλλά και επιτακτική: μια διεθνής συμφωνία η οποία όχι μόνο θα επιβεβαιώνει την αναγκαιότητα ύπαρξης κοινά συμφωνημένων κανόνων αλλά και θα μπορεί να επιβάλλει την τήρησή τους.

 

Ποιος είναι

Αριστείδης (Αρης) Πατρινός

Ο Αριστείδης (Αρης) Πατρινός γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου το 1947 από Ελληνες γονείς με καταγωγή από τη Χίο. Το 1965 ήλθε στην Αθήνα όπου σπούδασε στο ΕΜΠ μηχανολόγος-ηλεκτρολόγος μηχανικός.

Το 1975 πήρε το διδακτορικό του από το Πανεπιστήμιο Northwestern του Σικάγου στη μηχανολογία και, αφού δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Ρότσεστερ (1975-76), εργάστηκε στα ερευνητικά κέντρα Oak (1976-1980) και Brookhaven (1980-1988) στη Νέα Υόρκη.

Από το 1988 έως το 2006 διετέλεσε αναπληρωτής διευθυντής Βιολογικής και Περιβαλλοντικής Ερευνας του Τμήματος Ενέργειας στις ΗΠΑ (1988-2006).

Επαιξε ηγετικό ρόλο στο Πρόγραμμα χαρτογράφησης του ανθρώπινου γονιδιώματος και θεωρείται διεθνώς ένας από τους πρωταγωνιστές στην επανάσταση της Γονιδιωματικής και ειδικότερα της Συνθετικής Βιολογίας.

Το 2006 μετακινήθηκε στην εταιρεία Synthetic Genomics (SGI) του διάσημου Κρεγκ Βέντερ (Craig Venter), επιστήμονα-επιχειρηματία και πρωτοπόρου στον τομέα της γενετικής μηχανικής.

Ο Αριστείδης Πατρινός είναι πίσω από τη δημιουργία των πρώτων συνθετικών κυττάρων στο Ινστιτούτο J. Craig Venter.

Είναι ο πρώτος που ασχολείται συστηματικά με την επέκταση της βιοτεχνολογίας και τη μετεξέλιξή της σε Συνθετική Βιολογία.

Από το 2012 ανέλαβε διευθυντική θέση στο ερευνητικό κέντρο Center for Urban Science and Progress (CUSP). Σήμερα, είναι καθηγητής στα Τμήματα Μηχανολόγων και Βιομοριακών Μηχανικών της περίφημης Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Ν. Υόρκης, σύμβουλος στο υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ, στο CUSP και στη Synthetic Genomics, καθώς και μέλος στα Δ.Σ. των εταιρειών Tsakos Energy NavigaMon και Liberty Biosecurity.

Επιπλέον, συμμετέχει και στην επιτροπή Ατμοσφαιρικών Επιστημών και Κλίματος της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ.

Είναι μέλος πολλών επιστημονικών εταιρειών στις ΗΠΑ και στην Ελλάδα, όπου έρχεται πολύ συχνά.

Εχει τιμηθεί με πολυάριθμα βραβεία και διακρίσεις από την αμερικανική κυβέρνηση, ενώ το 2013 τα ΕΛΤΑ τον συμπεριέλαβαν στην αναμνηστική σειρά γραμματοσήμων «Διακεκριμένες ελληνικές προσωπικότητες».

 

Για να μάθετε περισσότερα για τη Συνθετική Βιολογία

 

Πρόσφατα κυκλοφόρησε και στα ελληνικά, από τις εκδόσεις Utopia, η αναθεωρημένη έκδοση του βιβλίου «Συνθετική Βιολογία, βασικές αρχές».
Πρόκειται για την πιο πρόσφατη συνοπτική επισκόπηση των βασικών εννοιών, αρχών και μεθόδων του «δι-επιστημονικού» και «πολυ-επιστημονικού» πεδίου της Συνθετικής Βιολογίας.

Το βιβλίο δεν απευθύνεται ωστόσο μόνο σε ειδικούς, αλλά μπορεί να διαβαστεί σχετικά εύκολα από κάθε φιλομαθή αναγνώστη ή αναγνώστρια που διαθέτει κάποια επιστημονική παιδεία.
Δεδομένου μάλιστα ότι μέχρι σήμερα δεν υπήρχε ένα ανάλογο επιστημονικό σύγγραμμα στον τόπο μας, η επιμελημένη μετάφρασή του από τον δρα Κωνσταντίνο Γκαραγκούνη για τις εκδόσεις Utopia αποτελεί μια σημαντική προσφορά στην ελληνική βιβλιογραφία.

Μια επιπλέον αρετή αυτού του βιβλίου είναι ότι τα κείμενά του υπογράφονται από μερικούς διεθνώς αναγνωρισμένους ειδικούς, οι οποίοι, υπό την καθοδήγηση των Βρετανών καθηγητών P. Freemont και R. Kitney, κατάφεραν με τρόπο ισορροπημένο και κυρίως εύληπτο να αναδείξουν τον επαναστατικό χαρακτήρα αυτού του συναρπαστικού και ταχύτατα αναπτυσσόμενου επιστημονικού και τεχνολογικού πεδίου, χωρίς να παραλείψουν να αναδείξουν και τα σύνθετα κοινωνικά και ηθικά προβλήματα που προκύπτουν από αυτή τη νέα, αμιγώς μηχανική και συστημική προσέγγιση της ζωής!

Το βιβλίο αποτελεί μια καλή εισαγωγή τόσο στις θεμελιώδεις έννοιες και μεθόδους της Μοριακής Βιολογίας και της Βιοτεχνολογίας όσο και στις αρχές της μηχανικής και της μοντελοποίησης, της θεωρίας των συστημάτων, που από κοινού προσφέρουν μια πρώτη επαφή και εξοικείωση με τις βασικές έννοιες της σύγχρονης τεχνοεπιστήμης και τις ποικίλες εφαρμογές τους.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι την επιστημονική επιμέλεια της ελληνικής μετάφρασης ανέλαβαν οι καθηγητές Φραγκίσκος Κολίσης, Κωνσταντίνος Ματθιόπουλος και Καλλιόπη Παπαδοπούλου.

Συντάκτης:

«ΓΕΩΜΕΤΡΙΕΣ»: ΑΝΑΚΑΛΥΠΤΟΝΤΑΣ ΤΟ ΑΓΝΩΣΤΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

«Η έκθεση «Γεωμετρίες» μας επιτρέπει ν’ ανακαλύψουμε ένα ιδιαίτερο σημείο της πόλης, μια αγροτική περιοχή στον αστικό ιστό»

 

Αγώνες κωπηλασίας στον Κηφισό. Θερινό σινεμά στον πορτοκαλεώνα κι ένας μετεωρολογικός σταθμός με επιρροή από το Δελχί της Ινδίας. Το χτίσιμο μιας εγκατάστασης cob από πηλό, άχυρο και πέτρα. Καφές και μπισκότα από τα κουζινικά του Σχεδίου Μάρσαλ. Μια πομπή υπό τους ήχους των πνευστών μέσα από το Μοσχάτο και τον Ταύρο. Βόλτα και πικνίκ σ’ έναν αστικό αμπελώνα, ψωμί και λεβάντα από αλεύρι από πετρόμυλους. Περφόρμανς στο δεντροκομείο και γεύμα με υλικά της Γεωπονικής, ένα ανθοκομείο, ένας δασόκηπος στην καρδιά της πόλης και μια πυραμίδα-θερμοκήπιο.

Οι Γεωμετρίες, μια δράση της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση σε συνεργασία με τη Locus Athens και το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ξεκινούν στις 27 Μαρτίου και διαρκούν ως τις 15 Ιουνίου. Συνδυάζοντας την έκθεση σύγχρονης τέχνης με ένα δημόσιο πρόγραμμα δράσεων για όλη την οικογένεια με ελεύθερη είσοδο, οι Γεωμετρίες ξανασυστήνουν τη γη, τις ισορροπίες της, τους σπόρους, την τροφή, αλλά και το ίδιο το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο.

Πώς προέκυψε όμως αυτό το ενδιαφέρον εγχείρημα; Οι Μαρία Θάλεια Καρράκαι Όλγα Χατζηδάκη από τη Locus Athens μου εξηγούν:

«Η ιδέα ξεκίνησε από τη γνωριμία μας με την Ευριδίκη Σπυροπούλου, διευθύντρια του Γεωργικού μουσείου. Γνωρίζοντας τη Γεωπονική είδαμε ότι είναι ένας απρόσμενος τόπος που δεν περιμένεις να βρεις στο κέντρο της πόλης. Τόπος πρασίνου και αγροτικής παραγωγής με πολλαπλές αναγνώσεις ιστορίας. Ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα 100 χρόνων με μεγάλη παράδοση, που συνδέεται με την αγροτική πολιτική από τη δεκαετία του ’20, την τότε ενσωμάτωση μικρασιατών προσφύγων, τα τοπόσημα απ’ την οθωμανική περίοδο όπως οι κήποι της Αμαλίας. Το θέμα είναι επίκαιρο, γιατί αλλάζει η σχέση μας με τη γη, το πώς αναμετριόμαστε μ’ αυτήν διαχρονικά. Γι’ αυτό και ΓΕΩμετρίες. Είναι ένας στοχασμός για το πού βρισκόμαστε τώρα στην Αθήνα, στη γη ή και υπαρξιακά. Το πώς ορίζει ο άνθρωπος τον εαυτό του, τη γη, την καλλιέργεια, την κλιματική αλλαγή».

Ο Χρήστος Καρράς, γενικός διευθυντής της Στέγης, σχολιάζει: «Αν πιστεύουμε ότι μια πρόταση εντάσσεται στα ενδιαφέροντα της Στέγης, την υιοθετούμε σε συνεργασία με τους επιμελητές κι εντάσσεται στο πρόγραμμά μας. Η συγκεκριμένη πρόταση μας άρεσε πολύ, γιατί ακουμπά σε πολλά θέματα που μας αφορούν, έχουν να κάνουν με την πόλη και διαφορετικές πτυχές της. Η έκθεση μας επιτρέπει ν’ ανακαλύψουμε τη Γεωπονική, ένα σχετικά άγνωστο και ιδιαίτερο σημείο της πόλης, μια αγροτική περιοχή στον αστικό ιστό. Όλες αυτές οι συναλλαγές με την πόλη γίνονται μέσω της τέχνης. Μας ελκύει η ιδέα μιας εικαστικής έκθεσης όπου ο κόσμος βιώνει διαφορετικά την τέχνη με τον χώρο και τον κόσμο εκεί. Είναι σημαντικό ότι ένας ανώτατος εκπαιδευτικός οργανισμός ανοίγει στο κοινό και σε συνεργασίες πέρα από το πεδίο εξειδίκευσής του. Αυτό δείχνει ουσιαστική τόλμη! Βλέπει τη σύγχρονη τέχνη ως έναν τρόπο ν’ ανοιχτεί στην κοινωνία».

«Στο Γεωπονικό μπαίνεις σε μια προϋπάρχουσα κοινότητα με δυναμική, όπου συνεργάζεσαι σεβόμενος αυτό που υπάρχει εκεί», συνεχίζουν η Μαρία Θάλεια και η Όλγα. «Το σύνθετο αυτό πρότζεκτ έχει δημιουργήσει μια ωραία συνεργασία μεταξύ όλων μας. Σε μια εποχή που είμαστε τρομοκρατημένοι, προσπαθούμε να δούμε τη γη με θετικό βλέμμα, αισιοδοξία, να φτιάξουμε μια θετική σχέση μαζί της, χωρίς τους ορθολογικούς κανόνες της βιομηχανικής παραγωγής. Όταν μιλάμε για κλιματική αλλαγή, να έχουμε άλλο βλέμμα, να μη σκεφτόμαστε μόνο τους πάγους να λιώνουν και τις αρκούδες να αφανίζονται. Δείχνουμε πώς οι αποστάσεις χωρίζουν κι ενώνουν, η κλίμακα αλλάζει ανάλογα με το βλέμμα».

Ο Μάριος Δεσύλλας, βιοκαλλιεργητής, που συμμετέχει επίσης στις Γεωμετρίες, έχει αποφοιτήσει από τη Γεωπονική εδώ και 30 χρόνια. «Αυτό το άνοιγμα είναι κι ένα όνειρο», μου λέει. «Παλιότερα η σχολή ήταν πολύ διαφορετική, πιο εσωστρεφής και μονότονη. Αυτό με ώθησε να κάνω και τέχνη, μουσική, για να ισορροπήσω! Τώρα νιώθω σαν να πραγματοποιείται μια ευχή μου, έστω τώρα, για τις νεότερες γενιές. Υπάρχουν πια ωραίες πρωτοβουλίες από τους φοιτητές. Δεν υπάρχει η παλιά πολιτική ζύμωση, αλλά γίνεται σημαντική πολιτιστική δουλειά».

Ο Δρ. Ροίκος Θανόπουλος και η καθηγήτρια της Γεωπονικής Πηνελόπη Μπεμπέλη, σχολιάζουν: «Η ώσμωση επιστήμης και τέχνης είναι ένα μεγάλο ερώτημα-πρόκληση που η απάντησή του μπορεί να οδηγήσει σε επιφανειακές συζεύξεις ή στο άνοιγμα νέων πεδίων, περισσότερο για την τέχνη. Η γεωπονίαπαραμένει μια αναντικατάστατη επιστήμη, γιατί κάθε στιγμή πρέπει να απαντά στην εξασφάλιση της διατροφής του ανθρώπου και στη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος – τελικά ένα υπαρξιακό, άρα και τραγικό, ερώτημα! Η κατανόηση αυτής της σχέσης για τους γεωπόνους και τους πολίτες μπορεί να γίνεται και μέσω της τέχνης, αυτής που ο πανανθρώπινος πολιτισμός έχει δημιουργήσει και θα δημιουργεί».

Yto Barrada, La Serviette Rose (The Pink Towel), 2009

Yto Barrada, La Serviette Rose (The Pink Towel), 2009

 

Στις Γεωμετρίες, ο Μάριος Δεσύλλας θα μιλήσει μεταξύ άλλων για τη βιοδυναμική καλλιέργεια, που όπως αναφέρει «είναι για μένα η ελπίδα της γεωργίας. Αν υπάρχει τρόπος να παράξουμε με βιώσιμες μεθόδους – όχι μόνο να μη ζημιώνουμε, αλλά και να βελτιώνουμε το περιβάλλον και να παράγουμετροφή υψηλής ποιότητας, καλύτερη κι απ’ τη βιολογική, αυτή είναι η βιοδυναμική! Υπάρχουν κτήματα που την εφαρμόζουν και π.χ. στον τρίτο κόσμο σώζει τους μικρούς παραγωγούς. Πρόκειται για μέθοδο που ξεκίνησε από τον Steiner και εισάγει στοιχεία της ομοιοπαθητικής, πάντα σε φυσικά πλαίσια και με φυσικές πρώτες ύλες. Έχει αποδειχθεί πια ότι λειτουργούν μέθοδοι όπως οι σπορές, ανάλογα με τις φάσεις του φεγγαριού, ή το ότι αν χρησιμοποιήσουμε μια μικρή ποσότητα κοπριά εκλεκτής ποιότητας, παρασκευασμένη με πολλή φροντίδα, (το λεγόμενο και βιοδυναμικό σκεύασμα 500), τη διαλύσουμε στο νερό, την αναδεύσουμε (δυναμοποιήσουμε) με ένα τρόπο παρόμοιο με της ομοιοπαθητικής και την ψεκάσουμε μετά στο χωράφι, βοηθάμε πολύ τη γονιμότητα του εδάφους. Είναι μια καινοτόμος, αλλά και πολύ απλή μέθοδος για την αναγέννηση των εδαφών μας». Ο Μάριος είναι στο Σχολείο Εδάφους, μια πρωτοβουλία για την κατάρτιση των αγροτών στις οικολογικές μεθόδους, αλλά και τη γενικότερη ευαισθητοποίηση και επανασύνδεση των ανθρώπων με τη φύση, που τώρα βρίσκεται σε διαδικασία απόκτησης σταθερής στέγης, δηλαδή Γης. Στις Γεωμετρίες θα μιλήσει και για την “ιστορία της πέτρας”«Η βάση για να πάει καλά οποιαδήποτε καλλιέργεια, είναι το έδαφος. Και το έδαφος δημιουργείται από την πέτρα που σπάει στο πέρασμα των αιώνων. Η γνωριμία με το έδαφος προϋποθέτει γνωριμία με την πέτρα. Το ν’ αγαπήσεις τα πετρώματα, τη γη που πατάμε πάνω της. Και τη φροντίζεις με μια γκάμα μεθόδων, όπως οι φυσικές λιπάνσεις, τα κομπόστ, αλλά και η βιοδυναμική».

Η έκθεση αποτελείται από νέα ή και προϋπάρχοντα έργα, σε διάλογο με το υλικό που υπάρχει στο Γεωργικό μουσείο, στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο και στους κήπους του. Στις δε επτά θεματικές Κυριακές που απευθύνονται σε όλους, «σπέρνεις σπόρους γνώσης» με επίκεντρο τα στοιχεία της φύσης: νερό, φωτιά, γη, αέρας, αλάτι, σπόροι, κήποι. Κάνεις έναν ηχητικό περίπατο στους χώρους του Γεωπονικού, ταξιδεύεις στο παρελθόν, παρατηρείς τη γύρω περιοχή κι αναρωτιέσαι πώς θα μπορούσε να είναι μια πόλη. «Καλούμε τον κόσμο να ξαναδεί τη σύνδεσή μας με το φυσικό τοπίο της Αθήνας», μου λέει η Μαρία Θάλεια«Περπατώντας αφουγκράζεσαι, γίνεσαι μέτοχος, μέρος μιας πολύ σημαντικής σύνδεσης. Ο Ελαιώνας συνδέεται με την υπόλοιπη κεντρική Αθήνα. Ήταν η εύφορη πλευρά της πόλης, έχει όμως ξεχαστεί, τόσο η φυσιογνωμία της φύσης της πόλης, όσο και η σύνδεση του Κηφισού με τον Ελαιώνα και τους υδάτινους πόρους. Εμείς το ξανασυνδέουμε: Με μια πομπή με μπάντα ξεκινάς από το Γεωπονικό και καταλήγεις στον Κηφισό, διαδρομές δηλαδή που δεν συνηθίζεται να περπατάς στην πόλη. Στον δε Κηφισό βλέπεις κωπηλασία από ομάδα φοιτητών της σχολής που έχουν μαθητεύσει στον παλιότερο κωπηλατικό όμιλο των Βαλκανίων, τον όμιλο Ερετών».

Βιωματικά εργαστήρια, διανομή σπόρων, ομιλίες για τις τοπικές καλλιέργειες, τις νέες τεχνικές καλλιέργειας ή για τους μετεωρίτες και τη NASA, οικολογικό σινεμά και κλιματική αλλαγή, τρόποι παρασκευής τροφής και μαγειρέματα ανά θεματική με τους Troo Food Liberation και το Betty’s Bakery, φυσική δόμηση – ορισμένες μόνο απ’ τις δράσεις των Γεωμετριών.

Θανάσης Τότσικας | Πράσινη Ενέργεια και Πράσσειν Άλογα, 2014

 

Στην έκθεση και στις δράσεις συμμετέχουν δεκάδες καλλιτέχνες, ακαδημαϊκοί, ερευνητές, καλλιεργητές, από την Ελλάδα και το εξωτερικό.

Η εικαστικός Νατάσα Μπιζά μας μίλησε για το δικό της έργο, με τίτλο “ObjectsLessonsFor all Party occasions”: «Ερευνώντας βρήκα στην αποθήκη του Γεωργικού μουσείου αμπαλαρισμένα αντικείμενα οικιακής χρήσης που έπιαναν όλο το δωμάτιο. Σερβίτσια, θερμόμετρα ζαχαροπλαστικής, φόρμες, ταψιά, αντικείμενα κυρίως ζαχαροπλαστικής από το υλικό που έφτασε από τις ΗΠΑ στην Ελλάδα το 1949-52 στο πλαίσιο του σχεδίου Μάρσαλ.

Ήταν 167 είδη και 3.000 αντικείμενα με πολύ ενδιαφέρον ντιζάιν για πολλά χρόνια σ’ ένα κοντέινερ. Προσπάθησα να κάνω τεκμηρίωση αυτού του υλικού. Ο σκοπός που ήρθε στην Ελλάδα είναι αδιευκρίνιστος. Ίσως για να εκπαιδευτούν κοπέλες από Γεωπονική, Χαροκόπειο και Παιδαγωγικό για να βελτιώσουν τη ζωή οικογενειών στην ύπαιθρο. Βρήκα μια βιαστική απογραφή αντικειμένων του 1980 κι ερεύνησα το φωτογραφικό αρχείο του μουσείου Μπενάκη, ειδικά του Χαρισιάδη που είχε καταγράψει το σχέδιο Μάρσαλ. Έμαθα ότι οι πρώτες δυο χώρες που έλαβαν βοήθεια ήταν η Ελλάδα και η Τουρκία. Ήταν το σχέδιο ανασυγκρότησης μετά τον Β’ παγκόσμιο πόλεμο όπου δεν είχε εμπλακεί η Τουρκία, αποτελούσε όμως το σύνορο με τη Ρωσία. Το πρώτο που με τράβηξε ήταν ο όρος ότι με το σχέδιο Μάρσαλ δόθηκε «βούτυρο και όπλα». Στην Ελλάδα λόγω εμφυλίου, η μισή βοήθεια πήγε για ενίσχυση του εθνικού στρατού. Με ενδιέφερε το δώρο, η ιστορία που μένει στο σκοτάδι και πώς η κουζίνα το ‘30 άρχισε να γίνεται σύμβολο μοντερνισμού. Βρήκα το “kitchen debates“, μια συζήτηση των Νίξον και Χρουστσόφ στη Μόσχα το 1959 πάνω από μια κουζίνα, συγκρίνοντας τις καινοτομίες στο πεδίο της κουζίνας.

Ήταν η εποχή με τα ωραία χρώματα κι αντικείμενα και την προώθηση ενός καταναλωτικού τρόπου ζωής. Έτσι τότε απωθούσαν και τη ρωσική επιβολή. Στην έκθεση, πάνω σε μια ροτόντα, θα δείξω σαν εγκατάσταση, φωτογραφίες των αντικειμένων και στοιχεία της καταγραφής, σαν να είναι ευρήματα ανασκαφής. Την 1η Απριλίου θα γίνει κι ένα στρογγυλό τραπέζι με ανθρώπους από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, όπου συζητώντας θα πιούμε καφέ από την καφετιέρα και τα φλυτζάνια και θα φάμε μπισκότα από τα φορμάκια που βρήκα εκεί και που θα χρησιμοποιηθούν για πρώτη φορά.

Ο κ. Θανόπουλος και η κ. Μπεμπέλη θα μιλήσουν για τις τοπικές ποικιλίες, τις οποίες ερευνούν ανά την Ελλάδα: «Διαπιστώνουμε ότι έχουμε φτάσει στο 2017 και ακόμα οι τοπικές ποικιλίες “αντιστέκονται“. Εμείς που ταξιδεύουμε στον “γαλαξία” τους, βιώνουμε τη στενή σχέση τους με τους ανθρώπους. Δεν αποκομίζουμε λοιπόν μόνο “σπόρους”, αλλά επίσης ιστορία, παράδοση και τελικά κατάθεση ψυχής απλών, “ανώνυμων”, αλλά σημαντικών ανθρώπων. Βιώνουμε όμως και την οριστική απώλεια των τοπικών ποικιλιών και την ανάγκη αντιμετώπισής της». Από εκείνους επίσης ακούω για πρώτη φορά για τους «Άγριους συγγενείς»: «Είναι οι πρόγονοι των καλλιεργουμένων ειδών και ειδικά των τοπικών ποικιλιών, που αποτελούν τους “διαδόχους” τους.  Ο άνθρωπος παρατήρησε την φύση και “συνεργάστηκε” μαζί της για να εξασφαλίσει καλύτερες συνθήκες επιβίωσης. Άλλωστε ένα από τα “υλικά” της γεωργικής επανάστασης ήταν οι άγριοι συγγενείς. Αποτελούν πολύτιμο φυτογενετικό πόρο και γι’ αυτό πρέπει να προστατεύονται στο φυσικό τους περιβάλλον».

 

Οι φωτογραφίες από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο είναι του Δημήτρη Παρθύμου

Info έκθεσης:

Οι «Γεωμετρίες» είναι ένα πυκνό πρόγραμμα σποράς και συγκομιδής, που θα πραγματοποιηθεί σε διάφορα σημεία του Γεωπονικού Πανεπιστημίου, προτείνοντας έναν πρωτότυπο περίπατο σύγχρονης τέχνης και γνώσης

Γεωμετρίες | 27 Μαρτίου – 15 Ιουνίου 2018  | Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Κείμενο: Άννα Ρούτση

Email: routsi@elculture.gr

Πηγή

1821-2018: Τα Νηπιαγωγεία δήλωσαν πως η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει!

Ανάρτηση

 

ΛΑΖΑΡΑΚΟΣ-ΙΩΑΝΝΗΣ

Γράφει ο Ιωάννης Σπ. Λαζαράκος

 

Πριν 197 χρόνια η Ελλάς δεν υπήρχε στα χαρτιά και τους χάρτες των βασιλέων της γης. Δεν υπήρχε στα σχολεία των Δυτικών Χριστιανών. Ο 19ος  αιώνας συνέχιζε να προχωράει χωρίς Ελλάδα. Προχωρούσε χωρίς την κοιτίδα του φωτός και του πνεύματος γιατί τα 400 χρόνια σκλαβιάς της, από τον πιο βάρβαρο κατακτητή που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα, την είχαν τυλίξει με το πέπλο της κακιάς μάγισσας. Της λησμονιάς…

Και όμως η Ελλάς υπήρχε ολοζώντανη και αθάνατη στις καρδιές των Ελλήνων και κάθε Ξένου, συμμέτοχου της Ελληνικής Γραμματείας. Η Ελλάς ζούσε όταν οι Οθωμανοί βάρβαροι Σουλτάνοι νόμιζαν πως είχε ήδη προ πολλού πεθάνει.

Η Ελλάς ζούσε, μέσα στα κρυφά Σχολειά, που ο γέροντας παπάς δίδασκε στα Ελληνόπουλα το Ευαγγέλιο του Χριστού μας και τους Αρχαίους Έλληνες.

Η Ελλάς ζούσε, λαβωμένη θανάσιμα με μεταγγίσεις αίματος από Φιλέλληνες και Έλληνες. Ζούσε με το φιλί της ζωής που της έδιναν καθημερινά, 400 χρόνια, τα παιδιά της. Της χάριζαν το οξυγόνο της ζωής από τις αστέρευτες δεξαμενές της. Από το οξυγόνο αυτό ανάπνεαν τότε και όλα τα έθνη της γης, ακόμη και οι Οθωμανοί. Τι παράδοξο και όμως πραγματικότητα Από αυτό το θείο ζωοφόρο οξυγόνο αναπνέουν και σήμερα πάντα τα Έθνη της γης. Δεν σώνεται ποτέ αυτό το οξυγόνο της ζωής γιατί το ευλόγησε ο Δημιουργός από την αρχή της Δημιουργίας Του!

1

Εικόνα 1 (internet): Οι αδούλωτοι Μανιάτες με Αρχηγό τον Πέτρο Μαυρομιχάλη στις 17 Μαρτίου 1821 ξεκινούν για να απελευθερώσουν την Καλαμάτα.

 

Στις 17 Μαρτίου 1821, οι πρόκριτοι της Αδούλωτης Μάνης, υπό την αρχηγία του Πέτρου Μαυρομιχάλη, ύψωσαν τη σημαία της του πολέμου στην Τσίμοβα, σημερινή Αρεόπολη της Λακωνίας. Ο παπάς του χωριού όρκισε και ευλόγησε τα όπλα των καπεταναίων και των παλικαριών τους στην Εκκλησία των Παμέγιστων Ταξιαρχών. Οι αδούλωτοι Μανιάτες ξεκίνησαν την εκστρατεία για την απελευθέρωση της σκλαβωμένης Καλαμάτας με τη σημαία τους να γράφει πάνω από τον γαλάζιο Σταυρό ΝΙΚΗ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ!

Αμέσως μετά, ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης και ο Γιατράκος ξεκινούν για τον Μιστρά και τη Μονεμβασιά, ενώ ο Πέτρος Μαυρομιχάλης και ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης με 2.000 άνδρες για την Καλαμάτα. Εν τω μεταξύ, στο άλλο άκρο της Πελοποννήσου σημειώνεται η πρώτη επαναστατική ενέργεια του Αγώνα, με την πολιορκία των Καλαβρύτων (21 Μαρτίου).

Οι Μανιάτες φθάνουν έξω από την Καλαμάτα και καταλαμβάνουν τους γύρω λόφους. Τότε μόνο ο πασάς  της πόλης κατανοεί τι συμβαίνει. Είναι αργά για να διαφύγει στην Τριπολιτσά, καθώς η Καλαμάτα είναι ολόγυρα αποκλεισμένη και αποφασίζει να αντιτάξει άμυνα με τους Τούρκους της πόλης. Όταν το πρωί της 23ης Μαρτίου 1821 οι πολιορκητές εισέρχονται στην Καλαμάτα, ο Ηλίας Μαυρομιχάλης ζητά από τον πασά να παραδοθεί, τονίζοντάς του το μάταιο της προσπάθειάς του.

Πράγματι, οι Οθωμανοί παραδίδουν στους Έλληνες με πρωτόκολλο την πόλη και τον τουρκικό οπλισμό. Το μεσημέρι, μπροστά από την εκκλησία των Αγίων Αποστόλων και μέσα σε πανηγυρική ατμόσφαιρα, οι ιερείς ευλογούν τις σημαίες και ορκίζουν τους αγωνιστές.

2.

Εικόνα 2(internet): 23  Μαρτίου 1821 οι Έλληνες στην Ελληνες στους Αγίους Αποστόλους της ελεύθερης πλέον Καλαμάτας. Η ΕΛΛΑΣ ΖΕΙ!

 

25 Μαρτίου 1821, ο Αρχιερέας Παλαιών Πατρών Γερμανός στην Αγία Λαύρα σηκώνει το Ιερό Λάβαρο του γενικού ξεσηκωμού του Γένους. Ζήτω το Έπος του 1821!  Η Οθωμανική Αυτοκρατορία  αρχίζει να βαδίζει προς το τέλος της. Η παγκόσμια κοινότητα δεν πιστεύει σε όσα γίνονται στην Αθάνατη Ελλάδα. Οι σκλαβωμένοι λαοί σε Βαλκάνια και Ασία από τους βάρβαρους Οθωμανούς  βλέπουν τη Λευτεριά  των Ελλήνων να γιγαντώνεται, θαυμάζουν τους Έλληνες και αρχίζουν να ελπίζουν για τη δική τους Λευτεριά. Οι Έλληνες δεν θέλουν καμιά Πατρίδα σκλαβωμένη!

3

Εικόνα 3 (internet): Στην Αγία Λαύρα ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, οι Οπλαρχηγοί, κλήρος και λαός εόρτασαν το διπλό Ευαγγελισμό. Αυτό της Αειπαρθένου Θεοτόκου για τη σωτηρία του κόσμου και αυτόν της σωτηρίας της Ελλάδος.

 

Σήμερα, ύστερα από 197 χρόνια και πάλι οι ορατοί και αθέατοι εχθροί της Ελλάδος, οι τάχα φίλοι και τόσοι άλλοι προσπαθούν να μας εξαφανίσουν από τον χάρτη. Οι Τούρκοι αναζητούν τη ρεβάνς. Οι Ευρωπαίοι τάχα εταίροι, αχάριστοι και αγνώμονες, ως συνήθως, εφορμούν ληστρικά εναντίον μας και αρπάζουν άπληστα τα πλούτη και το βιός μας. Αλλά και οι υπόλοιποι Δυτικοί, τάχα σύμαχοί μας, συμμαχούν με τους εχθρούς μας ζητώντας επιτακτικά να μείνουμε πιστοί σύμμαχοί τους!

Σε αυτή τη Γεωπολιτική του χάους, που η ανθρωπότητα βαδίζει προς τον Γ΄ ολέθριο θερμοπυρηνικό Παγκόσμιο Πόλεμο, υπό την καθοδήγηση αντίχριστων ορατών και αοράτων δυνάμεων, η Ελλάς βρίσκεται για μια ακόμη φορά στο κέντρο του κυκλώνα.

Οι Έλληνες όμως δεν φοβούνται. Πίστεψαν όλοι αυτοί πως ο εκφυλισμός τους και η τεχνητή τους οικονομική μας κρίση, που μας καλλιέργησαν δεκαετίες τώρα ότι μας εξουθένωσαν…Πόσο ανόητοι είναι…

Να, ας αγναντέψουν τα Νήπια και τα Προνήπια της Ελλάδας του 21ου  αιώνα, που μπορεί σε μερικά το κουλούρι της κυρούλας να είναι απαγορευμένο γιατί ο πατέρας και η μάνα είναι άνεργοι…

Κοιτάχτετα! Είναι ντυμένα Τσολιάδικα και Αμαλίες και Τζαβέλαινες. Είναι ντυμένα Κολοκοτρωναίοι, Μαυρομιχάληδες, Καραϊσκάκηδες, Παπαφλέσσες, Μιαούληδες,

 

4

Εικόνα 4: Το μέλλον της Ελλάδας μας.

 

Υψηλάντηδες, Μπουμπουλίνες,  Μανιάτισσες, Κρητικοπούλες, Μακεδόνησες και τόσα άλλα.

Ακούστε τα! Όλα ψέλνουν το Υπερμάχω Στρατηγώ τα νικητήρια και όλα τραγουδούν τον Θούριο του Ρήγα και χορεύουν τα κλέφτηκα τραγούδια.

5

Εικόνα 5: Τη Υπερμάχω Στρατηγό τα νικητήρια…

 

Αυτά τα πεντάχρονα παιδάκια είναι οι αυριανοί άντρες που θα κάνουν μεγάλα έργα και είναι επίσης οι αυριανές γυναίκες που θα κάνουν μεγάλους άντρες, αλλά και μεγάλα έργα!  Αυτό είναι το Μέλλον της Ελλάδας! Δεν μπορείτε όμως να το καταλάβετε….

Αυτά τα παιδάκια, ακούουν στα αυτάκια τους τον παππού τους τον Κωστή Παλαμά, που τους λέει:

Αυτό το λόγο θα σας πω

δεν έχω άλλον κανένα

μεθύστε με τ’ αθάνατο

κρασί του Εικοσιένα

 

7

Όλα τα παιδάκια με έναν αξιοθαύμαστο σεβασμό για την ηλικία τους και με μια βροντερή φωνή παιάνισαν τον ΕΘΝΙΚΟ ΜΑΣ ΥΜΝΟ

…Απ’ τα κόκαλα βγαλμένη των Ελλήνων τα Ιερά..

Και σαν πρώτα ανδρειωμένη  Χαίρε ω χαίρε  Λευτεριά.

Τα Νηπιαγωγεία έστειλαν κι εφέτος το εθνοσωτήριο Μήνυμά τους: Η ΕΛΛΑΔΑ ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΠΕΘΑΙΝΕΙ!..

ΖΗΤΩ ΤΟ 1821! ΖΗΤΩ Η ΛΕΥΤΕΡΙΑ! ΖΗΤΩ ΟΙ ΔΑΣΚΑΛΟΙ ΠΟΥ ΚΤΙΖΟΥΝ ΠΑΡΘΕΝΩΝΕΣ ΜΕ ΔΙΚΑ ΤΟΥΣ ΕΞΟΔΑ! .

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ.

 

 

 

Πού είναι οι εξωγήινοι; (το παράδοξο Φέρμι)

Έχετε βρεθεί ποτέ σε κάποιο απόμερο μέρος μακριά από τα φώτα της πόλης, μία νύχτα χωρίς σύννεφα; Κάποιο βράδυ που βρίσκεστε με την παρέα σας σε μια παραλία, είναι μαθηματικά βέβαιο πως κάποιος θα κοιτάξει τον ουρανό και θα ξεκινήσει μια συζήτηση του τύπου:

«Το ήξερες ότι όλα αυτά τα αστέρια απέχουν πολλά έτη φωτός μακριά από εμάς; Κάποια από αυτά μπορεί να μην υπάρχουν πια, αλλά εμείς τα βλέπουμε ακόμα!»

«Το σύμπαν είναι πανέμορφο! Πιστεύεις πως υπάρχει εξωγήινη ζωή;»

Αν καθίσετε να το σκεφθείτε (και αν σας αφήσει λεπτό ησυχίας να σκεφθείτε ο ενοχλητικός με την κιθάρα που παίζει το «Να μ’ αγαπάς» στο repeat…που τώρα το πήρατε χαμπάρι ότι είναι μαζί σας, αφού δεν είναι καν της δικιάς σας παρέας…ρε Γιώργο, ποιος είναι αυτός;) ο έναστρος ουρανός μοιάζει απέραντος, αλλά όσα αστέρια μπορούμε να δούμε δεν ανήκουν παρά στην πολύ κοντινή και τοπική μας «γειτονιά».

Στην καλύτερη των περιπτώσεων μπορούμε να δούμε περίπου 2.500 αστέρια 1 και σχεδόν όλα από αυτά απέχουν λιγότερο από 1000 έτη φωτός από εμάς (1% της διαμέτρου του Γαλαξία).

Ο Γαλαξίας μας έχει διάμετρο περίπου 100.000 με 120.000 έτη φωτός (ή και λίγο παραπάνω 2) και φιλοξενεί περίπου 100 με 400 δισεκατομμύρια αστέρες 3 (Τι είναι 300 δισεκατομμύρια μεταξύ φίλων; Περίπου όσο το χρέος της Ελλάδας σε ευρώ τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές!). Οι εκτιμήσεις λένε πως υπάρχουν 170 με 200 δισεκατομμύρια γαλαξίες στο ορατό σύμπαν 4, που μας κάνουν μέχρι και 1024 αστέρες.

Ο αριθμός αυτός είναι 1 ακολουθούμενο από 24 μηδενικά.

Σκεφθείτε τώρα την παραλία που κάθεστε. Πιο συγκεκριμένα, σκεφθείτε την άμμο.

Όλοι οι κόκκοι άμμου όλων των παραλιών και ερήμων της Γης συνολικά, είναι λιγότεροι από τους αστέρες του ορατού σύμπαντος 5.

Για να μην το κουράζουμε, τα αστέρια είναι ΠΟΛΛΑ!

Ας ασχοληθούμε όμως με τον Γαλαξία μας, γιατί ακόμα και αν υπήρχαν εξωγήινοι πολιτισμοί σε άλλους γαλαξίες, πιθανόν να μην μαθαίναμε ποτέ γι’ αυτούς. Οι αποστάσεις μεταξύ των γαλαξιών είναι απίστευτα μεγάλες (ο πιο κοντινός γαλαξίας σε εμάς, ο Νάνος του Μεγάλου Κυνός, απέχει περίπου 25.000 έτη φωτός) και εκτός αυτού, ένα διαστημόπλοιο που κάνει διαγαλαξιακά ταξίδια θα είχε να αντιμετωπίσει και τη διαστολή του σύμπαντος! Οπότε μέχρι να ανακαλύψουμε κάποιο μπαχαρικό που θα μας κάνει να διπλώνουμε τον χωρόχρονο 6, τα διαγαλαξιακά ταξίδια είναι εκτός προς το παρόν.

Η εξίσωση του Drake μας παρέχει έναν κομψό τρόπο να υπολογίσουμε τον αριθμό των εξωγήινων πολιτισμών με τους οποίους θα μπορούσαμε να έρθουμε σε επικοινωνία (δείτε εδώ έναν ωραίο διαδραστικό τρόπο για τον υπολογισμό του Ν).

Το μειονέκτημα της ωστόσο βρίσκεται στο ότι για πολλούς από τους όρους της εξίσωσης (fl, fi, fc, L) δεν υπάρχουν ατράνταχτα επιστημονικά δεδομένα, οπότε το εύρος τιμών που μπορούν να πάρουν είναι πολύ μεγάλο και τα αντίστοιχα αποτελέσματα που δίνουν έχουν τεράστιες αποκλίσεις. Η απόδοση τιμών στους τέσσερις τελευταίους όρους της εξίσωσης Drake είναι, προς το παρόν, από υποκειμενική έως και τελείως αυθαίρετη.

Ας κάνουμε λοιπόν μερικούς πρόχειρους υπολογισμούς. Υπάρχουν περίπου 10 με 40 δισεκατομμύρια αστέρες που μοιάζουν με τον Ήλιο (μέγεθος, θερμοκρασία, φωτεινότητα) στον Γαλαξία μας. Περίπου το ένα πέμπτο αυτών των αστέρων έχει έναν πλανήτη σαν τη Γη που θα μπορούσε να υποστηρίξει ζωή όπως την ξέρουμε 7. Αν μόνο το 0.1% αυτών των πλανητών φιλοξενούν ζωή, υπάρχουν τουλάχιστον 2 εκατομμύρια πλανήτες με ζωή μόνο στον δικό μας Γαλαξία!

Αφήνοντας για λίγο τα νούμερα στην άκρη, ας κοιτάξουμε κάτι που ονομάζεται «κλίμακα Kardashev». Η κλίμακα Kardashev είναι μία κλίμακα (πλάκα κάνεις!) η οποία κατατάσσει έναν πολιτισμό σε τρεις κατηγορίες, ανάλογα με την ενέργεια που είναι σε θέση να καταναλώνει και να χειραγωγεί 8.

Τύπος Ι

Ένας πολιτισμός Τύπου Ι μπορεί να ελέγχει όλη την ενέργεια του πλανήτη του. Η θερμοκρασία και το κλίμα του πλανήτη ελέγχονται ή και αλλάζουν κατά βούληση, ενώ τα έντονα καιρικά φαινόμενα (τυφώνες, ισχυρές καταιγίδες κ.τ.λ.) ελέγχονται απόλυτα και προσφέρουν την ενέργεια τους στον πολιτισμό αυτό.

Τύπος ΙΙ

Ένας πολιτισμός Τύπου ΙΙ ελέγχει την ενέργεια του άστρου του και έχει ήδη αποικίσει το αστρικό του σύστημα. Θεωρητικά κάτι τέτοιο θα μπορούσε να επιτευχθεί με μία Σφαίρα Dyson9.

Τύπος ΙΙΙ

Οι πολιτισμοί Τύπου ΙΙΙ ελέγχουν την ενέργεια όλου του γαλαξία τους, ενώ έχουν ταξιδέψει και αποικίσει παντού σε αυτόν. Μπορούν να αξιοποιήσουν την ενέργεια που απελευθερώνεται από μία Μαύρη Τρύπα, που πιστεύεται ότι υπάρχει στο κέντρο των περισσότερων γαλαξιών.

Που βρισκόμαστε εμείς σε αυτή την κλίμακα; Ο πολιτισμός μας είναι Τύπου…μηδέν! Σύμφωνα με τον Carl Sagan, είμαστε στο 0,7% του Τύπου Ι, που σημαίνει ότι σε 100 με 200 χρόνια, αν όλα πάνε καλά, θα εξελιχθούμε σε ένα πολιτισμό Τύπου Ι 8.

Ας επιστρέψουμε για λίγο στα νούμερα. Η ηλικία του Γαλαξία μας είναι περίπου 13 δισεκατομμύρια χρόνια, ενώ ο Ήλιος και η Γη είναι περίπου 4,5 δισεκατομμυρίων ετών. Υπάρχουν πολύ πιο μεγάλοι σε ηλικία αστέρες με πολύ πιο μεγάλους σε ηλικία πλανήτες, που θεωρητικά σημαίνει ότι φιλοξενούν πολύ πιο εξελιγμένους πολιτισμούς από τον δικό μας.

Αν για παράδειγμα θεωρήσουμε έναν πλανήτη 8 δισεκατομμυρίων ετών του οποίου η εξέλιξη να είναι παρόμοια με τη Γη, ο πλανήτης αυτός θα κατοικείται από έναν πολιτισμό 3.5 δισεκατομμύρια χρόνια πιο εξελιγμένο από εμάς.

Φανταστείτε τώρα να έπρεπε να εξηγήσετε τον κόσμο και την τεχνολογία μας σε έναν άνθρωπο του Μεσαίωνα, μόλις 1000 χρόνια πριν. Δεν θα μπορούσαμε να φανταστούμε ούτε στα πιο τρελά μας όνειρα τι δυνατότητες θα είχε ένας πολιτισμός με δισεκατομμύρια χρόνια ανάπτυξης και τεχνολογίας.

Κάντε λίγη υπομονή και τελειώνουμε με τα μαθηματικά. Εντελώς υποθετικά, αν μόνο στο 1% από τους 2 εκατομμύρια πλανήτες με ζωή στον Γαλαξία μας η ζωή εξελίχθηκε σε σημείο να αναπτύσσει πολιτισμούς και αν μόνο το 1% από αυτούς τους πολιτισμούς υπάρχει για αρκετά χρόνια ώστε να φτάσει να γίνει Τύπου ΙΙΙ, τότε ο Γαλαξίας μας έχει 200 πολιτισμούς που κόβουν τσάρκες από το ένα αστρικό σύστημα στο άλλο, έχοντας αποικίσει όλο τον Γαλαξία. Με δεδομένη τη δύναμη τέτοιων πολιτισμών, η παρουσία τους θα ήταν κομματάκι δύσκολο να περνούσε απαρατήρητη.

Και όμως. Δεν έχουμε δει τίποτα, δεν έχουμε ακούσει τίποτα, δεν μας έχει επισκεφθεί κανείς.

ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΟΛΟΙ ΟΙ ΕΞΩΓΗΙΝΟΙ;

Αυτό είναι το παράδοξο του Fermi (αν και κάποιοι διαφωνούν στο ότι είναι παράδοξο 10), και προς το παρόν δεν έχουμε κάποια απάντηση να δώσουμε εκτός από μερικές πιθανές και μερικές θεότρελες θεωρίες.

Οι θεωρίες αυτές θα μπορούσαν να χωριστούν σε δύο ευρείες κατηγορίες: Αυτές που υποστηρίζουν πως δεν υπάρχει κανένα ίχνος πολιτισμών Τύπου ΙΙ και Τύπου ΙΙΙ γιατί πολύ απλά δεν υπάρχουν τέτοιοι πολιτισμοί και αυτές που υποστηρίζουν πως υπάρχουν πολιτισμοί Τύπου ΙΙ και ΙΙΙ αλλά δεν τους έχουμε εντοπίσει ακόμα για άλλους λόγους.

Πιθανή εξήγηση Νο 1: Δεν υπάρχουν ίχνη πολιτισμών Τύπου ΙΙ και ΙΙΙ γιατί δεν υπάρχει κανένας τέτοιος πολιτισμός.

Οι υποστηρικτές της παραπάνω θεωρίας βλέπουν πως οι υπολογισμοί μας δίνουν εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες, πιο εξελιγμένους πολιτισμούς από τον δικό μας, οπότε τουλάχιστον ένας από αυτούς θα έπρεπε να είχε δώσει σημάδια ζωής μέχρι τώρα. Αφού όμως αυτό δεν έχει συμβεί, πρέπει να υπάρχει κάποιος άλλος παράγοντας που έχουμε αγνοήσει.

Ο παράγοντας αυτός είναι το Μεγάλο Φίλτρο.

Το Μεγάλο Φίλτρο αποτελεί εξαιρετικά σημαντικό ζήτημα για το μέλλον της ανθρωπότητας. Η θεωρία λοιπόν λέει, πως κάποια στιγμή κατά την ανάπτυξη της ζωής, από τον πρώτο μονοκύτταρο οργανισμό μέχρι έναν πολιτισμό Τύπου ΙΙΙ, υπάρχει ένα φράγμα πάνω στο οποίο «βρίσκουν» όλες οι απόπειρες για ζωή. Ένα στάδιο που κατά την πολύχρονη εξελικτική διαδικασία είναι υπερβολικά δύσκολο, σχεδόν ακατόρθωτο, για τη ζωή να υπερβεί.

Αν ισχύει αυτή η θεωρία, η ερώτηση που μας τρομοκρατεί είναι η εξής: Σε ποιο σημείο κατά την εξέλιξη της ζωής βρίσκεται ακριβώς το Μεγάλο Φίλτρο;

Τα πιθανά ενδεχόμενα είναι μόνο τρία:

  1. Είμαστε ιδιαίτεροι
  2. Είμαστε οι πρώτοι ή από τους πρώτους
  3. Είμαστε καταδικασμένοι

 

1. Είμαστε ιδιαίτεροι

Το πρώτο ενδεχόμενο είναι να έχουμε ήδη ξεπεράσει το Μεγάλο Φίλτρο. Μπορεί η εξέλιξη της ζωής στο επίπεδο της νοημοσύνης μας να είναι ένα εξαιρετικά σπάνιο φαινόμενο, τόσο σπάνιο που θα μπορούσαμε να είμαστε εντελώς μόνοι μας σε ένα σύμπαν διαμέτρου περίπου 90 δισεκατομμυρίων ετών φωτός. Τρομακτικό…

Ξέρετε όμως τι είναι ακόμα πιο τρομακτικό; Ένα άδειο και αχανές σύμπαν! Το «πρόβλημα» με το πρώτο ενδεχόμενο, είναι ότι ένα τεράστιο βάρος ευθύνης πέφτει στους ώμους της ανθρωπότητας. Αν είμαστε ο μόνος νοήμων πολιτισμός σε ολόκληρο το ορατό σύμπαν, πρέπει οπωσδήποτενα επιβιώσουμε και να γίνουμε ο πρώτος πολιτισμός Τύπου ΙΙΙ που θα εξαπλώσει τη ζωή και σε άλλους γαλαξίες!

Αν όμως έχουμε ξεπεράσει το Μεγάλο Φίλτρο, πότε ακριβώς έγινε αυτό;

Μία πιθανότητα είναι το ξεκίνημα της ίδιας της ζωής να είναι απίστευτα ασυνήθιστο – και αυτό ακριβώς να είναι το Μεγάλο Φίλτρο. Μπορεί οι απαραίτητες συγκυρίες για την δημιουργία της ζωής να είναι τόσες πολλές και περίπλοκες που η πιθανότητα να δημιουργηθεί και να αναπτυχθεί ζωή να είναι μία στα δισεκατομμύρια.

Μία άλλη πιθανότητα, είναι ο πολιτισμός και η τεχνολογική ανάπτυξη να μην είναι ένα αναπόφευκτο βήμα στην εξέλιξη. Το σύμπαν μπορεί να βρίθει από ζωντανούς οργανισμούς που απλά βοσκάνε στα εξωγήινα λιβάδια τους χωρίς να ενοχλούν κανέναν. Και δεν πρόκειται να ανακαλύψουμε ποτέ την ύπαρξη τους μέχρι να τους επισκεφθούμε εμείς οι ίδιοι!

Μία τρίτη πιθανότητα είναι οι συνθήκες που επικρατούν στη Γη (είτε έχουν να κάνουν με την ίδια τη Γη, είτε με το ηλιακό μας σύστημα) να είναι εξαιρετικά φιλικές προς τη ζωή αλλά και εξαιρετικά σπάνιες. Μπορεί να υπάρχουν δισεκατομμύρια πλανήτες σαν τη Γη, αλλά πολλοί λίγοι, ή ακόμα και κανένας, ίδιοι με τη Γη.

2. Είμαστε οι πρώτοι ή από τους πρώτους

Σε αυτή την περίπτωση δεν γνωρίζουμε αν έχουμε ξεπεράσει ή όχι το Μεγάλο Φίλτρο, αλλά τουλάχιστον δεν είμαστε μόνοι μας.

Το σύμπαν δεν είναι ένα ιδιαίτερα φιλόξενο μέρος. Για παράδειγμα, υπάρχει ένα φαινόμενο που ονομάζεται «εκλάμψεις ακτίνων γ» 11, δηλαδή συγκεντρώσεις ακτινοβολίας γ που προέρχονται από διάφορες πηγές μέσα στο σύμπαν. Η ενέργεια που απελευθερώνει μία έκλαμψη ακτίνων γ μέσα σε λίγα μόλις δευτερόλεπτα, ισούται με την ενέργεια που απελευθερώνει ο Ήλιος κατά τη διάρκεια ολόκληρης της ζωής του(περίπου 10 δισεκατομμύρια χρόνια). Καταλαβαίνετε φαντάζομαι ότι αν βρεθούμε στο διάβα μιας τέτοιας έκλαμψης, η ζωή στη Γη θα γίνει στάχτη.

Υπάρχει λοιπόν το ενδεχόμενο, εδώ και περίπου 4 δισεκατομμύρια χρόνια, για πρώτη φορά μετά τη Μεγάλη Έκρηξη, τα πράγματα στο σύμπαν να έχουν ηρεμήσει κάπως, δίνοντας τη δυνατότητα στη ζωή να αναπτυχθεί.

Οι άνθρωποι, αλλά και πολλοί άλλοι ακόμα, μπορεί να βρίσκονται στον δρόμο προς τον πρώτο, ή έναν από τους πρώτους, υπερ-ευφυής πολιτισμούς, που σημαίνει ότι δεν έχουμε εντοπίσει κανένα ίχνος εξωγήινης δραστηριότητας μέχρι στιγμής γιατί πολύ απλά κανένας δεν έχει φτάσει σε έναν πολιτισμό Τύπου ΙΙ ή ΙΙΙ ακόμα.

3. Είμαστε καταδικασμένοι

Δυστυχώς η μόνη άλλη πιθανή περίπτωση είναι το Μεγάλο Φίλτρο να βρίσκεται μπροστά μας.

Αυτό υπαινίσσεται πως η ζωή γενικά φτάνει σε παρόμοιο στάδιο με αυτό που βρισκόμαστε και εμείς τώρα, αλλά πάντα κάτι την αποτρέπει από το να συνεχίσει. Αυτό το κάτι μπορεί να είναι είτε κάποια φυσική καταστροφή (ίσως μια έκλαμψη ακτίνων γ που αναφέραμε προηγουμένως [12]) που συμβαίνει σε τακτικά χρονικά διαστήματα, είτε η αναπόφευκτη πραγματικότητα ότι όλοι οι ευφυείς πολιτισμοί καταλήγουν να αυτοκαταστρέφονται μόλις επιτύχουν ένα ορισμένο επίπεδο τεχνολογίας. Αν ισχύει κάτι τέτοιο, τότε βρισκόμαστε ανησυχητικά πιο κοντά στο τέλος της ανθρωπότητας από ότι στην αρχή της.

Περισσότερα από το 90% όλων των ειδών που έχουν υπάρξει ποτέ στη Γη έχουν εξαφανιστεί. Μέσα στα τελευταία 500 εκατομμύρια χρόνια έχουν συμβεί πέντε μαζικές εξαφανίσεις ειδών 13. Δυστυχώς οι μαζικές εξαφανίσεις δεν είναι τόσο σπάνιες όσο θα θέλαμε και είναι πολύ πιθανόν να οδηγούμαστε προς μία ακόμα.

Πιθανή εξήγηση Νο 2: Υπάρχουν πολιτισμοί Τύπου ΙΙ και Τύπου ΙΙΙ εκεί έξω αλλά δεν τους έχουμε εντοπίσει ακόμα για άλλους λόγους.

Οι υποστηρικτές της θεωρίας αυτής επικαλούνται την αρχή της μετριότητας και την Κοπερνίκεια αρχή, οι οποίες γενικά λένε πως δεν είμαστε μια ξεχωριστή νιφάδα χιονιού και δεν συμβαίνει τίποτα ασυνήθιστο ή σπάνιο με τον Γαλαξία μας, το ηλιακό μας σύστημα, τον πλανήτη μας ή το επίπεδο της νοημοσύνης μας. Είμαστε δηλαδή ένα συνηθισμένο φαινόμενο και υπάρχουν εκατομμύρια άλλοι σαν και εμάς.

Για να δούμε λοιπόν μερικές από τις εξηγήσεις που δίνει αυτή η θεωρία στο γιατί δεν έχουμε εντοπίσει κάποια εξωγήινη δραστηριότητα μέχρι τώρα.

1. Οι εξωγήινοι έχουν ήδη επισκεφθεί τη Γη.

Η μία περίπτωση είναι αυτό να έγινε πολύ πριν κάνουν την εμφάνιση τους οι πρώτοι άνθρωποι στη Γη. Οι άνθρωποι, στη σύγχρονη μορφή τους, εμφανίστηκαν πριν από περίπου 200.000 χρόνια. Το 90% από αυτά τα χρόνια τα περάσαμε ως κυνηγοί και συλλέκτες. Η άλλη περίπτωση είναι οι εξωγήινοι να μας επισκέφθηκαν όταν ακόμα ζούσαμε στις σπηλιές και συνεννοούμασταν με ούγκα-μπούγκα. Κάποιος πολύ μακρινός σας πρόγονος μπορεί να ήρθε σε άμεση επαφή με εξωγήινους περιπλανώμενους, αλλά να μην είχε κανέναν τρόπο να το διηγηθεί στις επόμενες γενιές. Δυστυχώς και στις δύο περιπτώσεις, μάλλον δεν θα μάθουμε ποτέ αν κάτι τέτοιο συνέβη πραγματικά ή όχι.

 

2. Η εξωγήινη δραστηριότητα υπάρχει παντού εκεί έξω…

…αλλά η τεχνολογία μας είναι πολλή πρωτόγονη για να την εντοπίσουμε. Ή μπορεί να συμβαίνει το ανάποδο, οι προσπάθειες μας για επικοινωνία να είναι εντελώς πρωτόγονες και παρωχημένες με αποτέλεσμα να μην εντοπίζονται από κανέναν πιθανό συνομιλητή. Φανταστείτε όλος ο κόσμος τριγύρω σας να μιλούσε στα Ελληνικά και εσείς να προσπαθούσατε να επικοινωνήσετε με γραμμές και τελείες. Αν βρίσκαμε κάποιο γράμμα γραμμένο σε αυτή τη μορφή πιθανόν να μη του δίναμε καν σημασία.

3. Ψάχνουμε σε εντελώς λάθος μέρη.

Οι εξελιγμένοι εξωγήινοι πολιτισμοί μπορεί να βρίσκονται σε εντελώς διαφορετικά πλανητικά συστήματα και να χρειάζονται εντελώς διαφορετικές συνθήκες για να επιβιώσουν. Εμείς ψάχνουμε σε παρόμοια άστρα και σε παρόμοιους πλανήτες με τον δικό μας, θεωρώντας πως αν η ζωή έχει αναπτυχθεί και αλλού τότε θα απαιτεί ένα περιβάλλον σαν το δικό μας.

Μπορείς να μας κατηγορήσεις; Η μόνη μορφή ζωής που γνωρίζουμε είναι η δική μας! Οπότε λογικό δεν είναι να ψάχνουμε για κάτι που ξέρουμε σίγουρα ότι δουλεύει; Παρ’ όλα αυτά, ακόμα και αν η ζωή ξεκινάει ως απλή οργανική ύλη, δεν γνωρίζουμε καθόλου τι μπορεί να αλλάζει μετά από εκατομμύρια και δισεκατομμύρια χρόνια τεχνολογίας και ανάπτυξης.

4. Δεν έχουν καμία όρεξη να αφήσουν τον πλανήτη ή το αστρικό τους σύστημα.

Ένας πολιτισμός με παρουσία εκατομμυρίων ετών θα διέθετε τέτοια τεχνολογία που θα μπορούσε να έχει δημιουργήσει έναν υπερ-υπολογιστή, στον οποίο θα «ανέβαζε» τις συνειδήσεις ολόκληρου του είδους του (βλ. Matrioshka brain). Ποιος θα ήθελε να ξοδέψει πόρους, χρήμα και φαιά ουσία για να ταξιδέψει σε ένα σκοτεινό και κρύο σύμπαν, όταν θα μπορούσε να έχει μια αθάνατη ζωή γεμάτη απολαύσεις – έναν εικονικό παράδεισο;

 

5. Υπάρχει μόνο ένας εξωγήινος πολιτισμός Τύπου ΙΙΙ.

Και έτσι θέλει να παραμείνει. Μπορεί ένας από τους πιο αρχαίους πολιτισμούς που έφτασε στο σημείο να επιτύχει διαστρικά ταξίδια, να παρακολουθεί στενά όλους τους υπόλοιπους πολιτισμούς και να τους αφανίζει μόλις ξεπερνούν ένα συγκεκριμένο στάδιο εξέλιξης, θεωρώντας τους ίσως ως απειλή.

Κάτι τέτοιο θα εξηγούσε την απόλυτη σιωπή που λαμβάνουμε. Επίσης θα σήμαινε ότι το να εκπέμπουμε σήματα προς όλες τις κατευθύνσεις σε αναζήτηση εξωγήινης ζωής, ίσως να μην είναι και τόσο καλή ιδέα. Όπως αναφέρει ο Stephen Hawking 14:

Δεν γνωρίζουμε πολλά για τους εξωγήινους, αλλά γνωρίζουμε για τους ανθρώπους. Αν κοιτάξετε την ιστορία, η επαφή μεταξύ ανθρώπων και λιγότερων ευφυών οργανισμών συνήθως ήταν καταστροφική από την μεριά των τελευταίων, ενώ οι συναντήσεις μεταξύ πολιτισμών με προηγμένη τεχνολογία και πολιτισμών με αρχαϊκή τεχνολογία, παίρνουν συνήθως κακή τροπή για τους λιγότερο ανεπτυγμένους. Ένας πολιτισμός που θα διαβάσει τα μηνύματα μας μπορεί να είναι δισεκατομμύρια χρόνια πιο εξελιγμένος από εμάς. Θα είναι απόλυτα πιο ισχυροί και πιθανόν να μας θεωρήσουν τόσο σημαντικούς, όσο σημαντικά θεωρούμε εμείς τα βακτήρια.

Για τον λόγο αυτό…

6. Όλοι προτιμούν να ακούνε, κανένας δεν εκπέμπει.

Όταν βρίσκεσαι μόνος σου μέσα στη ζούγκλα χωρίς καλά, καλά να γνωρίζεις το περιβάλλον σου και τι κινδύνους μπορεί να κρύβει, ίσως το σοφό θα ήταν να μην αρχίζεις να γκαρίζεις ψάχνοντας για άλλα πλάσματα και προδίδοντας παράλληλα τη θέση σου 15. Αν όμως όλοι οι πολιτισμοί στον Γαλαξία έχουν την ίδια άποψη;

7. Η υπόθεση του Ζωολογικού Κήπου.

Η θεωρία αυτή υποστηρίζει πως πολιτισμοί Τύπου ΙΙΙ γνωρίζουν για την ύπαρξη μας και μας παρακολουθούν στενά, αλλά ακολουθούν μια πολιτική του τύπου «Βλέπε, αλλά μην αγγίζεις», σαν σε έναν ζωολογικό κήπο. Απ’ την άλλη, εμείς δεν μπορούμε να τους εντοπίσουμε, γιατί προφανώς αν ένας πολιτισμός τόσο πιο εξελιγμένος από τον δικό μας δεν ήθελε να φανερωθεί, θα είχε σίγουρα τον τρόπο να το πετύχει. Μπορεί να περιμένουν υπομονετικά να σταματήσουμε να σκοτωνόμαστε μεταξύ μας και να είμαστε επιτέλους έτοιμοι να δεχθούμε πως δεν είμαστε ούτε ξεχωριστοί, ούτε το κέντρο του σύμπαντος.

 

8. Εξωγήινοι πολιτισμοί βρίσκονται παντού γύρω μας αλλά και να θέλουμε δεν μπορούμε να τους αντιληφθούμε.

Ακόμα και το πιο έξυπνο μυρμήγκι στον κόσμο, δεν θα κατανοήσει ποτέ την κουλτούρα, την τεχνολογία και τις προθέσεις του ανθρώπινου είδους. Μπροστά σε ένα εξωγήινο είδος που έχει τελειοποιήσει τα γαλαξιακά ταξίδια μπορεί να είμαστε αυτό ακριβώς: μυρμήγκια. Ακόμα και αν τέτοιοι πολιτισμοί προσπαθούν να επικοινωνήσουν στέλνοντας σήματα, δεν θα μπορούσαμε καν να κατανοήσουμε τι είναι αυτό που λαμβάνουμε.

9. Ζούμε μέσα στο Matrix.

Η θεωρία αυτή 16 λέει πως δεν είχαμε ποτέ επαφή με άλλους πολιτισμούς γιατί όλος ο κόσμος μας υπάρχει μέσα σε μία προσομοίωση υπολογιστή και οι εξωγήινοι σύντροφοι απλά δεν έχουν προγραμματιστεί μέσα στην προσομοίωση.

Η θεωρία γίνεται ακόμα πιο αλλόκοτη, αν αναλογιστούμε την πιθανότητα η προσομοίωση αυτή να είναι δημιουργία ενός υπερ-ευφυούς πολιτισμού με σκοπό την αναζήτηση λύσης στο παράδοξο του Fermi! Μπορεί να είμαστε μία από δισεκατομμύρια διαφορετικές προσομοιώσεις ζωής και σκοπός μας να είναι η τροφοδοσία στατιστικών αποτελεσμάτων στη μελέτη της εξέλιξης της ζωής.

10. Οι εξωγήινοι είναι εδώ, ζουν ανάμεσα μας και δεν τους αρέσουν τα γεμιστά!

Η αλήθεια είναι ότι αυτή την θεωρία την έβγαλα από το μυαλό μου μόλις τώρα ώστε η αρίθμηση να φτάσει στο 10…αλλά δεν θα μου έκανε εντύπωση αν ήταν εξίσου πιθανή με κάποιες από τις παραπάνω! (Και τέλος πάντων, πως γίνεται να μην αρέσουν σε κάποιον τα γεμιστά;)

Bonus εξήγηση: We are made out of meat (μία ξεκαρδιστική ιστορία μικρού μήκους από τον Terry Bison)

Φτάνοντας στο τέλος αυτού του άρθρου θα ήθελα να επισημάνω πως όσα διαβάσατε παραπάνω δεν είναι θεωρίες ειπωμένες από τρελούς που ζουν σε υπόγεια και φοράνε καπέλα από αλουμινόχαρτο. Οι θεωρίες αυτές υποστηρίζονται από σοβαρούς και διακεκριμένους επιστήμονες, μερικοί δε είναι ειδικοί πάνω στον τομέα της αστροβιολογίας.

Το μόνο συμπέρασμα που μπορώ να βγάλω προσωπικά απ’ όλα αυτά, είναι ότι πραγματικά δεν έχουμε ιδέα τι συμβαίνει! Αυτό όμως το κάνει ακόμα πιο ενδιαφέρον και συναρπαστικό: Ποιος ξέρει σε μερικά χρόνια τι μπορεί να ανακαλυφθεί και τι μας περιμένει;

Όλη αυτή η συζήτηση περί εξωγήινων πολιτισμών Τύπου ΙΙ και Τύπου ΙΙΙ, όλα αυτά τα κυριολεκτικά αστρονομικά νούμερα αστέρων και πλανητών, δεν μπορούν παρά να προκαλούν ένα αίσθημα ταπεινότητας σε όποιον τα ακούει. Είμαστε τόσο σίγουροι για τους εαυτούς μας, βασιλιάδες ενός κόκκου άμμου μιας ατελείωτης παραλίας, πεπεισμένοι πως έχουμε ανακαλύψει το νόημα της ύπαρξής μας…μέχρι να κοιτάξουμε λίγο πιο προσεκτικά τον ουράνιο θόλο. Με 200.000 χρόνια παρουσίας, η ανθρωπότητα δεν είναι παρά ένα έμβρυο μπροστά στην ηλικία του σύμπαντος. Ας ελπίσουμε να ενηλικιωθούμε προτού φτάσουμε στο σημείο χωρίς επιστροφή.

«If we discovered some very simple life forms on Mars in its soil or under the ice at the polar caps, it would show that the Great Filter must exist somewhere after that period in evolution. This would be disturbing, but we might still hope that the Great Filter was located in our past. If we discovered a more advanced life‐form, such as some kind of multi‐cellular organism, that would eliminate a much larger stretch of potential locations where the Great Filter could be. The effect would be to shift the probability more strongly to the hypothesis that the Great Filter is ahead of us, not behind us. And if we discovered the fossils of some very complex life form, such as of some vertebrate‐like creature, we would have to conclude that the probability is very great that the bulk of the Great Filter is ahead of us. Such a discovery would be a crushing blow. It would be by far the worst news ever printed on a newspaper cover.

Yet most people reading about the discovery would be thrilled. They would not understand the implications. If the Great Filter is not behind us, it is ahead of us.»

Πηγή: Nick Bostrom, Where are they?

kathimerinifysiki.gr

Εσείς κλείσατε το εισιτήριό σας για τον ήλιο;

Όλη μας η ζωή περιστρέφεται γύρω από μία περιστρεφόμενη μπάλα φυσικού αερίου που αποτελεί το κέντρο του ηλιακού μας συστήματος και δεν είναι άλλη από τον ήλιο. Υπάρχουν, ωστόσο, πολλά αναπάντητα ερωτήματα που αφορούν τις επιπτώσεις του στην πλανητική μας γειτονιά.

Έτσι, το ερχόμενο καλοκαίρι, το διαστημικό σκάφος της NASA, Parker Solar Probe, θα ταξιδέψει σε απόσταση 4 εκατομμυρίων μιλίων από την επιφάνεια του ήλιου, αντιμετωπίζοντας ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες, προκειμένου να βρει απαντήσεις σε κρίσιμες ερωτήσεις. Δεν θα ταξιδέψει, όμως, μόνο του, αφού η NASA σας προσκαλεί – ή μάλλον το όνομά σας – να κάνετε μαζί το ταξίδι αυτό.

Το κοινό μπορεί να υποβάλει τα ονόματά του online για να τοποθετηθούν σε ένα μικροτσίπ που θα ταξιδέψει με το Parker Solar Probe στην αποστολή του στον ήλιο. Πρόκειται για το λεγόμενο «Hot Ticket», για το οποίο οι αιτήσεις θα μπορούν να υποβληθούν μέχρι τις 27 Απριλίου.

Όπως αναφέρει ο Mike Wehner της BGR, όσοι εγγραφούν θα κληθούν να επιβεβαιώσουν την αίτησή τους μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και έπειτα θα λάβουν ψηφιακό εισιτήριο για να συμμετάσχουν στην αποστολή.

Το διαστημικό σκάφος έχει μέγεθος ενός μικρού αυτοκινήτου και για να αντέξει τις αντίξοες συνθήκες, θα προστατεύεται από μια ασπίδα άνθρακα, με πάχος 4,5 ιντσών που μπορεί να αντέξει θερμοκρασίες γύρω στους 2.500 βαθμούς Φαρενάιτ.

Εκτός από τα ονόματα ανθρώπων από όλο τον κόσμο, το σκάφος της NASA θα μεταφέρει και ειδικό εξοπλισμό για να μελετήσει τα μαγνητικά πεδία του ήλιου, την ατμόσφαιρα, το πλάσμα και τα ενεργειακά σωματίδια.

Έτσι, το διαστημικό σκάφος θα φτάσει τη NASA και το κοινό πιο κοντά από ποτέ στον ήλιο.

Πηγή

Παγκόσμια μέρα… αστρολογίας

 

 

 

Σήμερα κάπου πήρε το αυτί μου πως είναι η Παγκόσμια Ημέρα Αστρολογίας. Μου έκανε μεγάλη εντύπωση και, όπως είναι λογικό, αποφάσισα πως ήταν μια καλή πρόφαση για να αφήσω τις υποχρεώσεις μου και να κάνω μια σχετική αναζήτηση περί αυτού στο google.

Η καθιέρωση των Παγκόσμιων ή Διεθνών ημερών ξεκίνησε από τον Οργανισμό των Ηνωμένων Εθνών μετά τη λήξη του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, με στόχο άνθρωποι από όλο τον πλανήτη να θυμούνται και να τιμούν ένα σημαντικό γεγονός (π.χ. θύματα του ολοκαυτώματος) ή να ενημερώνονται και να ευαισθητοποιούνται για θέματα μείζονος σημασίας (π.χ. καρκίνος και AIDS). Το αν οι παγκόσμιες ημέρες πετυχαίνουν τον σκοπό τους είναι ένα εντελώς διαφορετικό θέμα αλλά είναι γεγονός πως έχουμε πλημμυρίσει από γιορτές και ημερομηνίες που πρέπει(?) να θυμόμαστε γιατί πια σχεδόν ο καθένας μπορεί να ορίσει μια «παγκόσμια ημέρα».

Έτσι και ο AFAN (Association For Astrological Networking), ένας οργανισμός που αναγνωρίζουν μόνοι οι ίδιοι οι αστρολόγοι, αποφάσισε να ορίσει μια «παγκόσμια» ημέρα αστρολογίας. Οποιοσδήποτε βέβαια μπορεί να γιορτάζει ό,τι θέλει, όποια μέρα θέλει. Όπως οι φαν του Star Wars μπορούν την 4η Μαΐου να γιορτάζουν τις ταινίες επιστημονικής φαντασίας έτσι και οι αστρολόγοι μπορούν να γιορτάζουν τη δική τους ψευδοεπιστημονική φαντασία. Το κύρος που δίνει και στα δύο μια «παγκόσμια» ημέρα γιορτής είναι ακριβώς το ίδιο: Μηδενικό.

Ας τιμήσουμε λοιπόν αυτή τη μέρα ευαισθητοποιώντας τους φίλους και τις φίλες μας για την απάτη της αστρολογίας.

Δεν είναι γνωστοί οι ακριβείς λόγοι που ευνόησαν την ανάπτυξη της αστρολογίας. Θα μπορούσε ίσως να οφείλεται στο ότι οι αρχαίοι λαοί γνώριζαν πως ο Ήλιος, και σε μικρότερη έκταση η Σελήνη, επηρεάζουν τα γεγονότα στη Γη: τα φαινόμενα της μέρας και της νύχτας, των εποχών, των παλιρροιών κ.τ.λ., είναι σ’ όλους ορατά. Ο Ήλιος και η Σελήνη θεωρούνταν θεότητες, γιατί όχι τότε και οι άλλοι πλανήτες; Οι άνθρωποι προσπάθησαν να βγάλουν κάποιο νόημα από τον ουρανό και να τον συσχετίσουν με τις ζωές τους.

Στην αρχή η διαφορά μεταξύ αστρονομίας και αστρολογίας ήταν μικρή. Μάλιστα, μερικοί γνωστοί αστρονόμοι των παλαιών χρόνων, όπως ο Tycho Brahe και ο Johannes Keppler, κέρδιζαν χρήματα γράφοντας ωροσκόπια για βασιλιάδες και βασίλισσες.

Η αστρονομία και η αστρολογία διαχωρίστηκαν κατά το διάστημα μεταξύ του 17ου και 19ου αιώνα και ως αφετηρία αυτού του γεγονότος πολλοί θεωρούν το έργο του Νικόλαου Κοπέρνικου.

Σε περίπτωση που τόσα χρόνια ζούσες σε κάποια σπηλιά και δεν γνωρίζεις τι είναι η αστρολογία, αστρολογία ονομάζεται το σύνολο των πεποιθήσεων και συστημάτων τα οποία ισχυρίζονται πως η φαινόμενη θέση διάφορων ουράνιων σωμάτων επηρεάζει τη ζωή των ανθρώπων. Η φυσική επιστήμη που μελετά τις κινήσεις των ουράνιων σωμάτων (αστέρων, πλανητών, δορυφόρων και τα συναφή) ονομάζεται αστρονομία.

Τα ζώδια είναι οι αστερισμοί πάνω στην ουράνια σφαίρα που διασταυρώνονται με την ετήσια τροχιά του Ήλιου, την εκλειπτική.

Ώπα, περίμενε! Πολλοί όροι μαζεμένοι σε μια πρόταση. Ας τα πάρουμε ένα-ένα.

Το άρθρο αυτό είναι μεγάλο. Για να είναι πιο εύκολο στην ανάγνωση προσπάθησα να το χωρίσω σε επιμέρους κομμάτια.

Βαριέσαι να διαβάσεις όλο το άρθρο; Έχω μεριμνήσει και για σένα και ας μη με αγαπάς! Αν πας στο τέλος υπάρχει μια περίληψη με τα σημαντικότερα μέρη του άρθρου (Too Long; Didn’t Read). Ή μπορείς να δεις τα βίντεο που κάναμε σε συνεργασία με τον The Mad Scientist. Θα το βρεις και αυτό στο τέλος.

Τι είναι η ουράνια σφαίρα;

Φαντάσου μια τεράστια σφαίρα με ακτίνα πολλών χιλιάδων χιλιομέτρων στο κέντρο της οποίας βρίσκεται η Γη. Φαντάσου τώρα ότι ο ουρανός που βλέπεις το βράδυ είναι το εσωτερικό αυτής της σφαίρας. Όλα τα αστέρια, οι πλανήτες, η Σελήνη και ο Ήλιος είναι αποτυπωμένα πάνω στην επιφάνεια της σφαίρας, σαν να παρακολουθείς μια προβολή σε πλανητάριο. Αυτή είναι η ουράνια σφαίρα. Ο βόρειος και νότιος πόλος, καθώς και ο ισημερινός της ουράνιας σφαίρας είναι προεκτάσεις των αντίστοιχων γήινων.

Αν θεωρήσουμε ότι η Γη είναι ακίνητη ενώ η ουράνια σφαίρα περιστρέφεται, όλα τα ουράνια σώματα φαίνεται σαν να κινούνται διαγράφοντας κυκλικές τροχιές. Αυτό βέβαια δεν συμβαίνει στην πραγματικότητα, αφού όλοι ξέρουμε πως η Γη είναι αυτή που περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό της, ενώ τα αστέρια που μπορούμε να δούμε το βράδυ βρίσκονται τόσο πολύ μακριά που πρακτικά είναι ακίνητα.

 

Αυτή ήταν και η βάση του γεωκεντρικού μοντέλου. Εν έτη 2017 μπορεί να μας φαίνεται εντελώς αυτονόητο πως η Γη δεν είναι το κέντρο του σύμπαντος, ωστόσο πριν από μερικά χιλιάδες χρόνια αυτό ήταν το μόνο λογικό συμπέρασμα που οι άνθρωποι μπορούσαν να βγάλουν κοιτώντας τον ουρανό: η Γη είναι ακίνητη, αγέλαστη, αμίλητη και ο Ήλιος εκτελεί μια περιφορά γύρω της κάθε 24 ώρες.

Το γεωκεντρικό μοντέλο έδινε αρκετά ικανοποιητικά αποτελέσματα γι’ αυτό και δεν υπήρξε σθεναρή αμφισβήτηση του μέχρι τον 17ο αιώνα, σε συνδυασμό βέβαια με τις θρησκευτικές πεποιθήσεις της εποχής που ήθελαν τη Γη, και ειδικά τον άνθρωπο, στο κέντρο του κόσμου. 1

Τι είναι η εκλειπτική;

Η τροχιά του Ήλιου σε διάστημα ενός χρόνου όπως αποτυπώνεται πάνω στην ουράνια σφαίρα, ονομάζεται εκλειπτική. Ο άξονας περιστροφής της Γης όμως (η φανταστική γραμμή από τον βόρειο στον νότιο πόλο γύρω από την οποία η Γη περιστρέφεται δηλαδή) έχει μια κλίση περίπου 23.4 μοίρες ως προς την κάθετο στο επίπεδο της τροχιάς της γύρω από τον Ήλιο, γι’ αυτό και η εκλειπτική έχει την ίδια κλίση ως προς τον ισημερινό της ουράνιας σφαίρας. Η κλίση του άξονα της Γης προκαλεί και τις εποχές όπως τις ξέρουμε!

Οι παρακάτω εικόνες τα κάνουν όλα αυτά λίγο πιο κατανοητά.

 

Τι είναι τα ζώδια;

Η Διεθνής Αστρονομική Ένωση (IAU) έχει κατατάξει όλα τα αστέρια που μπορούμε να δούμε (είτε με γυμνό μάτι, είτε με άλλα μέσα) σε 88 αστερισμούς, φτιάχνοντας έτσι έναν χάρτη της ουράνιας σφαίρας 2. Ακόμη και ένας αστέρας που μπορεί να ανακαλυφθεί σήμερα θα ομαδοποιηθεί στον κοντινότερο αστερισμό του, έτσι οι 88 αστερισμοί καλύπτουν κάθε γωνιά του ουρανού…αν και οι σφαίρες δεν έχουν γωνίες.

Πρέπει να ξεκαθαρίσουμε πως η ομαδοποίηση των αστεριών έγινε εντελώς αυθαίρετα από τους ανθρώπους. Οι 88 αστερισμοί θα μπορούσαν να είναι 108, 56, 42 ή οποιοδήποτε άλλο νούμερο! Οι αστέρες που ανήκουν σε έναν αστερισμό στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων δεν έχουν καμία σχέση μεταξύ τους αφού απέχουν δεκάδες και εκατοντάδες έτη φωτός ο ένας απ’ τον άλλον.

Τα ζώδια είναι οι αστερισμοί μέσα από τους οποίους περνάει η εκλειπτική. Όταν ο Ήλιος φαίνεται να περνάει μέσα από έναν ζωδιακό αστερισμό, οι άνθρωποι λένε πως είναι o μήνας του συγκεκριμένου ζωδίου – αν και ο αστερισμός αυτός είναι ο μόνος που δεν φαίνεται από κανένα σημείο της Γης αφού ανατέλλει και δύει μαζί με τον Ήλιο.

Η έκταση του κάθε ζωδιακού αστερισμού όμως είναι διαφορετική, γι’ αυτό και το χρονικό διάστημα που ο Ήλιος μένει σε ένα ζώδιο είναι διαφορετικό για το καθένα και σίγουρα δεν είναι για όλα ίσο με ένα μήνα!

Οι παρατηρητικοί θα πρόσεξαν πως οι αστερισμοί που διασταυρώνονται με την εκλειπτική είναι 13 και όχι 12. Ο Ήλιος παραμένει στο 13ο ζώδιο, τον Οφιούχο, για πολύ περισσότερες μέρες από τον Σκορπιό, αλλά για κάποιον άγνωστο λόγο οι αρχαίοι Βαβυλώνιοι και Έλληνες αστρολόγοι τον άφησαν έξω από το αστρολογικό παιχνίδι. Οι ίδιοι, αποφάσισαν να χωρίσουν τον ζωδιακό κύκλο σε 12 ισομερή κομμάτια των 30 μοιρών, έτσι ώστε το κάθε ζώδιο να διαρκεί περίπου 30 ημέρες.

Ζώδιο Ημερομηνία
Αιγόκερως 20 Ιαν – 16 Φεβ
Υδροχόος 17 Φεβ – 11 Μαρ
Ιχθύες 12 Μαρ – 18 Απρ
Κριός 19 Απρ – 14 Μαϊ
Ταύρος 15 Μαϊ – 21 Ιουν
Δίδυμοι 22 Ιουν – 20 Ιουλ
Καρκίνος 21 Ιουλ – 10 Αυγ
Λέων 11 Αυγ – 16 Σεπ
Παρθένος 17 Σεπ – 31 Οκτ
Ζυγός 1 Νοε – 23 Νοε
Σκορπιός 24 Νοε – 30 Νοε
Οφιούχος 31 Νοε – 18 Δεκ
Τοξότης 19 Δεκ – 19 Ιαν

 

Οι σημερινές ημερομηνίες των ζωδίων.

Οι τροχιές των ορατών με γυμνό μάτι πλανητών και της Σελήνης βρίσκονται πολύ κοντά στην εκλειπτική και έτσι περνάνε και αυτοί, όπως και ο Ήλιος, από τα 13 ζώδια. Κάποιοι πλανήτες όμως περνάνε από ακόμα περισσότερους αστερισμούς, π.χ. η Αφροδίτη περνάει συνολικά από 25! Αν και μερικοί από αυτούς τους αστερισμούς επισκέπτονται αρκετά σπάνια από τους πλανήτες, θα μπορούσαμε ίσως να τους συμπεριλάβουμε στα ζώδια. Ενδεικτικά, κάποιοι απ’ αυτούς είναι ο αστερισμός του Κήτους, του Ωρίωνα και του Εξάντα. 3

Από εδώ και πέρα λοιπόν, δηλώνω Εξάντας. Ακούγεται πιο σκληρό από τον Παρθένο.

Γιατί πιθανότατα δεν είσαι το ζώδιο που νομίζεις ότι είσαι

Εκτός από την περιστροφή γύρω από τον εαυτό της και την περιφορά γύρω από τον Ήλιο, η Γη εκτελεί άλλες 5 κινήσεις…τουλάχιστον. Μία από αυτές είναι η «μετάπτωση των ισημεριών» κατά την οποία ο άξονας της Γης διαγράφει κυκλική κίνηση σε ένα διάστημα περίπου 26.000 ετών. 4

Εν άγνοια των αρχαίων αστρολόγων και αστρονόμων, λόγω της μετάπτωσης των ισημεριών οι ημερομηνίες που ο Ήλιος βρίσκεται σε κάποιο συγκεκριμένο ζώδιο αλλάζουν με το πέρασμα των ετών. Δυόμιση χιλιετίες έχουν περάσει από τότε που πρωτοεμφανίστηκε η τωρινή μορφή της αστρολογίας και η εκλειπτική έχει μετατοπιστεί κατά περίπου 36 μοίρες δυτικά, κάνοντας τα ζώδια να μετακινηθούν σχεδόν ένα μήνα μπροστά. Για παράδειγμα, όσοι είναι γεννημένοι στα τέλη του Μαρτίου, σύμφωνα με το «αστρολογικό ημερολόγιο» ανήκουν στο ζώδιο του Κριού, ο Ήλιος όμως στην πραγματικότητα βρίσκεται στον Ιχθύ! 5

 

Ο άξονας της Γης μετακινείται 1ο κάθε περίπου 72 χρόνια.

 

Επηρεάζουν τα ζώδια την καθημερινότητά μας;

Φτάσαμε λοιπόν στην κρίσιμη ερώτηση. Κατά πόσο στέκουν τα ωροσκόπια των σύγχρονων αστρολόγων που κυκλοφορούν σε εφημερίδες, περιοδικά και πρωινάδικα; Παίζει πραγματικά ρόλο το ζώδιο στην ανάπτυξη του χαρακτήρα σου και τι σχέση έχουν οι πλανήτες σε όλη αυτή την ιστορία;

Πριν απαντήσω σε αυτή την ερώτηση, έψαξα σε διάφορες αστρολογικές ιστοσελίδες, βίντεο και συνεντεύξεις αστρολόγων για να ενημερωθώ με ποιον τρόπο υποστηρίζουν πως τα ζώδια και οι πλανήτες επηρεάζουν τον χαρακτήρα, τη διάθεση και το μέλλον των ανθρώπων – κάτι που πραγματικά αποδείχθηκε πολύ δύσκολη αναζήτηση καθώς

1) τα πιο δημοφιλή αστρολογικά website δεν μπαίνουν καν στον κόπο να αναλύσουν τον τρόπο με τον οποίο αντλούν τα «δεδομένα» τους και

2) όσες αναφορές υπάρχουν στο θέμα είναι φοβερά ασαφείς, επιτηδευμένα ακαταλαβίστικες και σπανίως συμφωνούν μεταξύ τους.

Κατά κύριο λόγο πάντως, δύο είναι οι απόψεις που επικρατούν: Τα ουράνια σώματα μας επηρεάζουν μέσω της βαρύτητας και τα ουράνια σώματα μας επηρεάζουν μέσω κάποιας άλλης, άγνωστης δύναμης. 67

Οι τέσσερις Θεμελιώδεις Δυνάμεις της φύσης

Απ’ όσο γνωρίζουμε, τα πάντα στο σύμπαν αλληλοεπιδρούν μέσω των τεσσάρων θεμελιωδών δυνάμεων: της βαρυτικής, της ηλεκτρομαγνητικής και της ισχυρής και ασθενούς αλληλεπίδρασης. Τις δύο τελευταίες δυνάμεις μπορούμε να τις αγνοήσουμε στα πλαίσια του θέματος που εξετάζουμε γιατί αφορούν τους πυρήνες των ατόμων και τα υποατομικά σωματίδια. Δεν υπάρχει καμία περίπτωση να επηρεάζουν τους ανθρώπους κατά οποιονδήποτε τρόπο αφού η εμβέλεια τους είναι τόσο μικρή που πρακτικά μηδενίζονται όταν απομακρύνεσαι κατά δισεκατομμυριοστά του μέτρου από την πηγή τους. 8

Μας μένουν λοιπόν η βαρυτική και η ηλεκτρομαγνητική δύναμη.

Αυτός είναι ο Νόμος της Παγκόσμιας Έλξης που κατέβασε το μυαλό (ποιανού άλλου;) του Νεύτωνα.

Αν και ο Νόμος της Παγκόσμιας έλξης έχει αντικατασταθεί στη σύγχρονη φυσική με τη γενική θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν, για τον σκοπό που τον θέλουμε μας κάνει μια χαρά. Βάσει του νόμου αυτού, οτιδήποτε μέσα στο σύμπαν ασκεί μια βαρυτική έλξη σε οτιδήποτε άλλο μέσα στο σύμπαν. Ακόμη και ο πιο απομακρυσμένος αστεροειδής στην άλλη άκρη του σύμπαντος ασκεί μια βαρυτική δύναμη πάνω σου! Έτσι λοιπόν και εγώ ασκώ μια σταθερή και συνεχή έλξη στη Μαίρη Συνατσάκη.

Η βαρύτητα ενός αντικείμενου εξαρτάται από δύο πράγματα: πόση μάζα έχει και πόσο μακριά βρίσκεται. Όσο μεγαλύτερη είναι η μάζα του, τόσο μεγαλύτερη είναι και η βαρύτητά του. Όσο πιο κοντά σου βρίσκεται, τόσο περισσότερο επηρεάζεσαι.

Ωραία και καλά όλα αυτά, αλλά για να δούμε ένα παράδειγμα για να τον καταλάβουμε καλύτερα. Ο Δίας, ο οποίος είναι ο μεγαλύτερος με διαφορά πλανήτης στο ηλιακό μας σύστημα, λόγω της μάζας και της απόστασής του ασκεί μια δύναμη πάνω σου η οποία είναι ίση με τη δύναμη που ασκεί ένα μεγάλο βουνό που βρίσκεται 400 χιλιόμετρα μακριά από σένα, της τάξης δηλαδή των 10-5 Newton. 9

Η βαρύτητα της Σελήνης είναι λίγο μεγαλύτερη, καθώς βρίσκεται πολύπιο κοντά από τον Δία – η Σελήνη βέβαια είναι και πολύ μικρότερη από τον Δία, η απόσταση όμως παίζει σημαντικότερο ρόλο τελικά στο αποτέλεσμα – , και είναι περίπου ίση με τη βαρύτητα ενός μεγάλου βουνού 40 χιλιόμετρα μακριά σου. Όσο επηρεάζει τα ερωτικά και τα επαγγελματικά σου το απέναντι βουνό άλλο τόσο τα επηρεάζει και η Σελήνη.

Επίσης, δεν το συζητάω καν για αστέρες που βρίσκονται μερικά δεκάδες ή εκατοντάδες έτη φωτός μακριά από τη Γη. Για παράδειγμα, ο αστέρας Στάχυς, το φωτεινότερο αστέρι στον αστερισμό της Παρθένου, απέχει από τη Γη περίπου 250 έτη φωτός και είναι 10 φορές μεγαλύτερος από τον Ήλιο, ενώ ασκεί πάνω σου μια βαρυτική δύναμη που είναι ίση με αυτή που ασκεί ένα…μήλο. Διακόσια μέτρα μακριά.

Οπότε μπορούμε με ασφάλεια να αποκλείσουμε την επιρροή της βαρύτητας.

Μήπως τότε η επιρροή είναι μέσω της ηλεκτρομαγνητικής δύναμης;

Σε αντιστοιχία με τον Νόμο της Παγκόσμιας Έλξης του Νεύτωνα για τη βαρύτητα, υπάρχει ο Νόμος του Coulomb για την ηλεκτροστατική:

Όπως καταλαβαίνεις, τα ίδια προβλήματα που προκύπτουν από τις τεράστιες αποστάσεις μεταξύ αστέρων, πλανητών και ανθρώπων για τη βαρύτητα, προκύπτουν και εδώ. Εκτός αυτού, η ελκτική δύναμη μεταξύ δύο διαφορετικά φορτισμένων σωματιδίων, όπως τα ηλεκτρόνια και τα πρωτόνια, είναι τόσο μεγάλη που σπάνια βρίσκεις κάποιο αδέσποτο σωματίδιο χωρίς το ταίρι του εκεί κοντά. Τα ουράνια σώματα, με λίγα λόγια, είναι γενικά ηλεκτρικά ουδέτερα. 10

Κάποιοι πλανήτες όπως ο Ερμής, ο Δίας και ο Ουρανός, έχουν μαγνητικά πεδία. Ο Δίας έχει ένα πραγματικά τεράστιο μαγνητικό πεδίο αλλά είναι τόσο μακριά που δεν θα μπορούσε να έχει οποιαδήποτε επίδραση στους ανθρώπους. Σκέψου πως το μαγνητικό πεδίο που δημιουργεί ο μαγνήτης του ψυγείου σου έχει μεγαλύτερη ένταση από όλα τα πεδία των πλανητών μαζί.

Επιπλέον, ο Ήλιος είναι μακράν η μεγαλύτερη πηγή ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας στο ηλιακό σύστημα. Το μαγνητικό του πεδίο είναι όντως κάτι που μας επηρεάζει: οι ηλιακές εκλάμψεις που συμβαίνουν ανά τακτά χρονικά διαστήματα προκαλούν διαταραχές σε ραδιοσυχνότητες, μέχρι και απόλυτα μπλακάουτ. Αυτά τα φαινόμενα όμως είναι γνωστά, είναι μετρήσιμα και κυρίως, μπορούν να προβλεφθούν μέχρι ένα βαθμό. 11

Η μυστηριώδης δύναμη

Δυστυχώς μας τελείωσαν οι (γνωστές) δυνάμεις. Η μόνη άλλη περίπτωση είναι τα ουράνια σώματα να μας επηρεάζουν μέσω κάποιας άλλης, μυστηριώδους δύναμης. Ας την ονομάσουμε «αστρολογική δύναμη».

Όλες οι δυνάμεις εξασθενούν με την απόσταση. Ένα αντικείμενο που βρίσκεται μακριά ασκεί μια μικρότερη δύναμη πάνω σου απ’ ότι το ίδιο αντικείμενο σε κοντινή απόσταση. Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με τους αστρολόγους, δεν φαίνεται να γίνεται καμία διάκριση ανάμεσα στην επίδραση της Αφροδίτης, που είναι ο κοντινότερος πλανήτης στη Γη, και την επίδραση του μακρινού Πλούτωνα. Αν όμως η αστρολογική δύναμη δεν μειώνεται με την απόσταση, γιατί περιορίζεται στους πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος;

Ανάμεσα από τις τροχιές του Άρη και του Δία, υπάρχει η ζώνη αστεροειδών, η οποία περιλαμβάνει εκατοντάδες χιλιάδες αστεροειδείς διαφόρων τύπων, μέχρι και έναν νάνο πλανήτη 12! Ασκούν και αυτοί κάποια αστρολογική δύναμη πάνω μας; Γιατί δεν περιλαμβάνονται σε κανένα ωροσκόπιο;

Τα αστέρια στο σύμπαν είναι περισσότερα απ’ όλους τους κόκκους άμμου της Γης 13. Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά πόσα τρισεκατομμύρια τρισεκατομμυρίων πλανήτες βρίσκονται σε τροχιά γύρω τους. Ποια είναι η αστρολογική επίδραση αυτών; Και τι γίνεται με όλους τους γαλαξίες και τις μαύρες τρύπες;

Αν υπάρχει κάποια αστρολογική δύναμη τότε δεν υπακούει σε κανέναν νόμο της φυσικής που γνωρίζουμε.

Εντάξει, μικρό το κακό. Δεν θα είναι η πρώτη φορά που αδυνατούμε να εξηγήσουμε κάποιο φαινόμενο, έτσι δεν είναι;

Στατιστικές μελέτες και πειράματα

Ακόμα και αν δεν μπορούμε να καταλάβουμε τον τρόπο λειτουργίας της αστρολογίας, μπορούμε να μελετήσουμε τα αποτελέσματά της – αν υπάρχει κάποια πραγματική αστρολογική επίδραση τότε μπορεί να μετρηθεί. Μπορεί να μην είναι δυνατό να μετρηθεί άμεσα σε ατομική βάση, αλλά σίγουρα θα υπάρχει κάποια στατιστική βάση. Με άλλα λόγια, η επίδραση μπορεί να μη φαίνεται σε κάθε άτομο μεμονωμένα αλλά μόνο σε ομάδες ατόμων. Αυτός ο ισχυρισμός μπορεί να επαληθευτεί μέσω της στατιστικής ανάλυσης.

Το πείραμα του Shawn Carlson

Το 1985 δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature το επιστημονικό στατιστικό πείραμα του Shawn Carlson 14, κατά το οποίο 28 αστρολόγοι συμφώνησαν να ταιριάξουν περισσότερους από 100 γενέθλιους αστρολογικούς χάρτες ανθρώπων που δεν γνώριζαν, με ψυχολογικά προφίλ του τύπου California Phycological Inventory (CPI). Το CPI είναι ένα ερωτηματολόγιο ευρέως διαδεδομένο, επιστημονικά αποδεκτό και μετράει χαρακτηριστικά όπως η κοινωνικότητα, η ενσυναίσθηση, η ανοχή και μια σειρά άλλων με ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. 15

Ο τρόπος εκτέλεσης του πειράματος είχε αποφασιστεί από κοινού από μία ομάδα φυσικών και αστρολόγων, πριν την εκτέλεσή του. Ομάδες εθελοντών έδωσαν τις απαραίτητες πληροφορίες για τη δημιουργία ενός πλήρους γενέθλιου αστρολογικού χάρτη και συμπλήρωσαν ένα CPI. Κάθε αστρολόγος έλαβε από έναν γενέθλιο χάρτη και τρία τεστ CPI και η δουλειά του ήταν να ερμηνεύσει τον αστρολογικό χάρτη και να επιλέξει σε ποιο από τα τρία προφίλ ταίριαζε.

Το ποσοστό επιτυχίας των αστρολόγων δεν ξεπέρασε την επιτυχία που θα είχε κάποιος αν ταίριαζε τον γενέθλιο αστρολογικό χάρτη και το ψυχολογικό προφίλ εντελώς στην τύχη.

Η ανάλυση των Geoffrey Dean και Ivan Kelly

Για δεκαετίες ολόκληρες ερευνητές παρακολούθησαν περισσότερα από 2000 άτομα, το μεγαλύτερο ποσοστό των οποίων γεννήθηκε περίπου την ίδια ώρα, κάτι που σύμφωνα με την αστρολογία σημαίνει πως οι προσωπικότητές τους, με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο, θα εξελιχθούν παρόμοιες. 16

Οι ερευνητές εξέτασαν περισσότερα από 100 διαφορετικά χαρακτηριστικά, συμπεριλαμβανομένων της εργασίας, επίπεδα άγχους, οικογενειακή κατάσταση, επιθετικότητα, κοινωνικότητα, επίπεδα IQ και ταλέντα στις τέχνες, στα αθλήματα, στα μαθηματικά και στο διάβασμα – όλα χαρακτηριστικά που οι αστρολόγοι ισχυρίζονται ότι μπορούν να καταλάβουν από τους αστρολογικούς γενέθλιους χάρτες των ανθρώπων. Η ανάλυση των αποτελεσμάτων έγινε από τους Geoffrey Dean (χημικός και πρώην αστρολόγος!) και Ivan Kelly (ψυχολόγος).

Δεν υπήρξε καμία απόδειξη ομοιοτήτων μεταξύ των «αστρολογικών διδύμων».

Όπως πολύ εύστοχα αναφέρει ο Geoffrey Dean,

Μερικοί αστρολόγοι συχνά διαφωνούν πως ακόμα και λίγα λεπτά διαφοράς στην ώρα γέννησης σηματοδοτούν τεράστιες διαφορές στις προσωπικότητες των ανθρώπων, παρ’ όλα αυτά στη δουλειά τους είναι ευχαριστημένοι με οποιαδήποτε ώρα μπορούν να πάρουν από τον πελάτη τους.

 

Άλλες μελέτες και πειράματα

Μελέτη που εξέτασε περισσότερους από 4000 μεσήλικες άντρες και περισσότερους από 11.000 νεαρούς ενήλικες, κατέληξε πως δεν υπάρχει καμία ένδειξη μεταξύ της ημερομηνίας γέννησης και της προσωπικότητας και νοημοσύνης των ανθρώπων. 17

Έξι επαγγελματίες αστρολόγοι αποπειράθηκαν να ταιριάξουν 23 αστρολογικούς γενέθλιους χάρτες στα αντίστοιχα προφίλ 4 αντρών και 19 γυναικών εθελοντών. Η επιτυχία των αστρολόγων στην αντιστοιχία χαρτών και προφίλ δεν ήταν μεγαλύτερη από έναν μη αστρολόγο, ενώ ακόμη και οι αστρολόγοι μεταξύ τους απέτυχαν να συμφωνήσουν στις προβλέψεις τους. 18

 

Αστρολογία ή…αστρομαντία;

Η αστρολογία είναι ένα απομεινάρι τους γεωκεντρικού συστήματος και γέννημα της ανθρωποκεντρικής νοοτροπίας…η οποία δυστυχώς καλά κρατεί. Αναπτύχθηκε σε μια εποχή που οι άνθρωποι πίστευαν πως ο Ήλιος και τα αστέρια περιστρέφονται γύρω από τη Γη, άρα η Γη πρέπει να έχει μια εξέχουσα θέση μέσα στο σύμπαν και η ζωή των ανθρώπων κάποια ιδιαίτερη κοσμική σημασία.

Η επιστήμη και η τεχνολογία έχουν εξελιχθεί αρκετά ώστε να γνωρίζουμε πια τη θέση μας στο σύμπαν (hint: δεν έχουμε τίποτα το ξεχωριστό), ο τρόπος σκέψης των ανθρώπων όμως φαίνεται να μην μπορεί να ακολουθήσει με τον ίδιο ρυθμό – ακόμη πιστεύουμε σε θεούς και δαίμονες, σε τεράστιους πετρώδεις βράχους και γιγαντιαία καζάνια αέριου υδρογόνου και ηλίου που καθορίζουν τη ζωή μας και σε δεισιδαιμονίες που έχουν να κάνουν με «κακά μάτια» και το χρώμα του τριχώματος μιας γάτας.

Παρά τις απεγνωσμένες προσπάθειες ουκ ολίγων αστρολόγων να πείσουν το ευρύ κοινό πως η αστρολογία είναι επιστήμη, η αστρολογία είναι ο ορισμός της ψευδοεπιστήμης: Ισχυρίζεται ότι είναι επιστημονική αλλά δεν ακολουθεί τις επιστημονικές μεθόδους και διαδικασίες.

Μια καλή επιστημονική θεωρία μπορεί να κάνει προβλέψεις. Όχι προβλέψεις με την έννοια της πρόγνωσης του μέλλοντος, αλλά προβλέψεις όπως αυτές που οδήγησαν στην ανακάλυψη του πλανήτη Ποσειδώνα από τους Johann Gottfried Galle και Heinrich Louis d’Arrest μέσω των μαθηματικών υπολογισμών του Urbain Le Verrier, επιβεβαιώνοντας βέβαια τη βαρυτική θεωρία του Νεύτωνα 19. Ή τις προβλέψεις του Dmitri Mendeleev, ο οποίος δημιούργησε τον περιοδικό πίνακα και προέβλεψε μια πληθώρα νέων χημικών στοιχείων που ανακαλύφθηκαν μετά από καιρό 20. Ή την πρόβλεψη του Αϊνστάιν το 1916 περί της ύπαρξης βαρυτικών κυμάτων σύμφωνα με την γενική θεωρία της σχετικότητας, τα οποία παρατηρήθηκαν για πρώτη φορά τον Φεβρουάριο του 2016, 100 χρόνια μετά! 21

Οι προβλέψεις των αστρολόγων δεν εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία γιατί απλά δεν τις διακρίνει καμία συνέπεια, τόσο μεταξύ προβλέψεων του ίδιου αστρολόγου όσο και προβλέψεις διαφορετικών αστρολόγων πάνω στο ίδιο όμως θέμα! Με άλλα λόγια, η αστρολογία είναι εσωτερικά ασυνεπής: διαφορετικοί αστρολόγοι την εφαρμόζουν με εντελώς διαφορετικό τρόπο και εξάγουν τελείως διαφορετικά αποτελέσματα.

Δεν είναι λίγοι οι άνθρωποι που πιστεύουν πως η αστρολογία είναι επιστήμη, αν και ίσως ένας λόγος γι’ αυτό είναι και η ίδια η ονομασία της – η αστρολογία παραπέμπει σε άλλες επιστήμες όπως η βιολογία, η ψυχολογία και η μετεωρολογία. Το σωστό όνομα θα ήταν αστρομαντίακαι θα δήλωνε ακριβώς αυτό που συμβαίνει: Κοιτάμε τα άστρα και μαντεύουμε το μέλλον μας.

 

«Δεν πιστεύω στα ζώδια…αλλά καμιά φορά βγαίνουν!»

Μα εκεί ακριβώς στηρίζονται οι αστρολόγοι! Είναι γεγονός πως είναι σχεδόν αδύνατο να θυμάσαι όλες τις φορές που το ωροσκόπιό σου έπεσε έξω, αλλά είναι σίγουρο πως όταν και αν κάποια πρόβλεψη βγει αληθινή, σου προκαλεί τόσο μεγάλη εντύπωση που θα το θυμάσαι για πολύ καιρό.

Το 1948, ο Bertram Forer έδωσε από ένα τεστ προσωπικότητας σε κάθε φοιτητή ψυχολογίας του και τους είπε πως θα λάβουν ένα ψυχολογικό προφίλ βασισμένο στις απαντήσεις τους.

Μία εβδομάδα μετά, ο Forer έδωσε στους φοιτητές τα ψυχολογικά προφίλ, τα οποία ήταν ίδια για όλους και παρμένα από ένα βιβλίο αστρολογίας, και τους ζήτησε να βαθμολογήσουν με άριστα το 5 πόσο καλά πίστευαν πως τους περιέγραφαν.

Κατά μέσο όρο, οι φοιτητές βαθμολόγησαν τα προφίλ με 4.26, ενώ περισσότεροι από το 40% τα βαθμολόγησαν με 5/5! Τα προφίλ περιείχαν προτάσεις τόσο γενικές και αόριστες που τα έκαναν να ισχύουν για τους περισσότερους ανθρώπους. 22

Το πείραμα του Forer έχει επαναληφθεί αρκετές φορές από τότε, με τα ίδια αποτελέσματα κάθε φορά. 23

Αν θες να μάθεις περισσότερα για τα ψυχολογικά αίτια πίσω από την πίστη στην αστρολογία, θα σου πρότεινα να διαβάσεις για την προκατάληψη της επιβεβαίωσης (confirmation bias) και το φαινόμενο Μπάρνουμ/Φόρερ.

Που είναι το κακό;

Εντάξει, η αστρολογία μπορεί να μη στέκει, αλλά τι πειράζει; Ο περισσότερος κόσμος δεν τα πιστεύει στα σοβαρά, απλά τα συζητάει για την πλάκα του, σωστά;

ΛΑΘΟΣ!

Πρώτον, χιλιάδες ευρώ ξοδεύονται κάθε χρόνο στην αστρολογία. Λεφτά που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για κάποιο χρήσιμο σκοπό.

Δεύτερον, η αστρολογία προάγει και ενισχύει την άκριτη σκέψη. Όσο περισσότερο ανεχόμαστε ψευδοεπιστημονικά παραληρήματα, όσο διαδίδουμε φήμες και μη έγκυρες ειδήσεις, όσο αναμεταδίδουμε δεδομένα επιλεκτικά, τόσο δυσκολότερο είναι να σκεφτόμαστε καθαρά. Η άκριτη σκέψη είναι και θα είναι εχθρός της προόδου (κοινωνικής και τεχνολογικής) και ενώ η αστρολογία δεν είναι η μοναδική που την τροφοδοτεί, σίγουρα παίζει τον ρόλο της.

Και τρίτον, κάτι που με ενοχλεί προσωπικά, η αστρολογία «κλέβει» από τη συνολική ομορφιά του Σύμπαντος. Το Σύμπαν είναι ήδη φοβερά εντυπωσιακό χωρίς να επινοούμε πράγματα γι’ αυτό. Ευχαριστώ πολύ, δεν θα πάρω!

TL; DR

  • Η ουράνια σφαίρα είναι μια τεράστια υποθετική σφαίρα που περικλείει τη Γη και πάνω της αποτυπώνονται όλα τα αστέρια που μπορούμε να δούμε, σαν ένα γιγάντιο πλανητάριο. Έχει χωριστεί σε 88 περιοχές – ομάδες αστεριών (γνωστές ως αστερισμοί), ενώ ο διαχωρισμός αυτός έγινε εντελώς αυθαίρετα και δεν έχει καμία φυσική σημασία αφού τα αστέρια ενός αστερισμού μπορεί να απέχουν μεταξύ τους έως και εκατοντάδες έτη φωτός. Οι αστερισμοί μέσα από τους οποίους περνάει ο Ήλιος κατά την ετήσια τροχιά του πάνω στην ουράνια σφαίρα είναι τα γνωστά μας ζώδια.
  • Τα ζώδια δεν μπορούν να επηρεάζουν την καθημερινότητα και την ψυχολογία μας για δύο λόγους:

    1) Δεν υπάρχει κανένας φυσικός μηχανισμός που να υποστηρίζει την αστρολογική επίδραση. Απ’ όσο γνωρίζουμε, τα πάντα στη φύση αλληλεπιδρούν μέσω των τεσσάρων θεμελιωδών δυνάμεων (βαρυτική, ηλεκτρομαγνητική, ισχυρή και ασθενής πυρηνική) και καμία από αυτές δεν κρύβεται πίσω από την αστρολογία.

    2) Δεν υπάρχει κανένα στατιστικό αποτέλεσμα που να υποδεικνύει πως η αστρολογία έχει κάποια βάση. Άνθρωποι που έχουν γεννηθεί την ίδια περίοδο δεν αναπτύσσουν απαραίτητα παρόμοιες προσωπικότητες ενώ οι προβλέψεις των αστρολόγων είναι εσωτερικά ασυνεπείς: διαφορετικοί αστρολόγοι εφαρμόζουν την αστρολογία με διαφορετικό τρόπο και καταλήγουν σε διαφορετικά αποτελέσματα.

  • Η αστρολογία στηρίζεται στην εξελικτική ικανότητα μας να δημιουργούμε μοτίβα, ακόμα και εκεί που δεν υπάρχουν, ενώ υποστηρίζει και προάγει τη μη ορθολογική σκέψη, η οποία είναι απαραίτητη για την επιβίωση μας στην εποχή που το ίντερνετ έχει κάνει εύκολα προσβάσιμες τόσο αληθείς όσο και ψευδείς πληροφορίες.

Και τέλος πάντων, ακόμη και αν κάποια αστρονομικά φαινόμενα επηρέαζαν όντως τη ζωή στη Γη, οι αστρολόγοι θα ήταν από τους τελευταίους που θα μπορούσαν να τα μελετήσουν και να κάνουν οποιαδήποτε πρόβλεψη καθώς οι αστρονομικές τους γνώσεις είναι από ανύπαρκτες έως μηδαμινές!

kathimerinifysiki.gr

Βλάπτουν τα κινητά;

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, δήλωσε πως ο καρκίνος είναι απίθανο να δημιουργηθεί από κινητά τηλέφωνα ή τις κεραίες τους και ότι αξιολογήσεις δεν έχουν βρει πειστικά στοιχεία για άλλα προβλήματα υγείας. Αντίθετα, κάποιες συμβουλευτικές αρχές των ΗΠΑ πρότειναν μέτρα για να ελαχιστοποιήσουν την έκθεση των πολιτών ως μέτρο πρόληψης.
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BA%CF%84%CE%B9%CE%BD%CE%BF%CE%B2%CE%BF%CE%BB%CE%AF%CE%B1_%CE%BA%CE%B9%CE%BD%CE%B7%CF%84%CF%8E%CE%BD_%CE%BA%CE%B1%CE%B9_%CF%85%CE%B3%CE%B5%CE%AF%CE%B1

 

 

Τι ακτινοβολία εκπέμπει;

Το κινητό σας τηλέφωνο εκπέμπει παλμική ασύρματη ακτινοβολία συχνότητας 900-2100MHz την ώρα που μιλάτε.

Όταν δεν μιλάτε (σε stand by mode), το κινητό εκπέμπει μόνο περιοδικά για να επικοινωνήσει με την κοντινότερη κεραία κινητής τηλεφωνίας, ωστόσο εκπέμπει συνεχώς σε περίπτωση που έχετε ενεργοποιημένες και τις κεραίες Wi-Fi ή/και Data για να κατεβάζετε δεδομένα από το ίντερνετ.

Τελικά υπάρχουν επιπτώσεις υγείας;

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) έχει εντάξει τις ασύρματες ακτινοβολίες στα πιθανά καρκινογόνα βασισμένος σε έρευνες που συνδέουν την χρήση κινητών τηλεφώνων με την πρόκληση καρκίνων στο εγκέφαλο.

Η άποψη μας είναι ότι όταν γίνεται περιορισμένη χρήση του κινητού τηλεφώνου και οι χρήστες δεν είναι παιδιά, ηλικιωμένοι ή εγκυμονούσες, άτομα με εκδηλωμένη ευαισθησία στις ακτινοβολίες ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, τότε οι αρνητικές επιδράσεις είναι πιθανώς παροδικές.

Ωστόσο, εκτεταμένη χρήση του κινητού τηλεφώνου σε συνδυασμό με την ταυτόχρονη έκθεση σε άλλες πηγές ακτινοβολίας, μπορεί μακροπρόθεσμα να προκαλέσει προβλήματα υγείας.

  • Η χρήση κινητού τηλεφώνου καταστρέφει τα νευρικά κύτταρα σύμφωνα με πανεπιστήμια στη Φρανκφούρτη, στο Μπρίστολ, στη Βερόνα, τη Φλωρεντία κ.α.[vi]
  • Λιγότερο από ένα λεπτό ομιλίας είναι αρκετό για να προκαλέσει την συσσώρευση των ερυθρών αιμοσφαιρίων στο αίμα
  • Bλάβες στο DNA, λευχαιμία και καρκίνος έχουν καταγραφεί από πανεπιστήμια στις Η.Π.Α., στην Ρωσία, στην Κίνα, στο Ισραήλ, στην Ιταλία, στη Μεγάλη Βρετανία και στη Γερμανία.
  • Ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του εγκεφάλου είναι 20% μεγαλύτερος στους πάνω από δεκαετία χρήστες κινητών τηλεφώνων και 200% μεγαλύτερος όταν μιλάνε κρατώντας το τηλέφωνο κυρίως από τη ίδια πλευρά του κεφαλιού (Hardell et al.[i],[ii])

https://www.home-biology.gr/ilektromagnitikes-aktinovolies/aktinovolies-ipsilon-sixnotiton/kinita-tilephona

 

Aν και η επίδραση της ακτινοβολίας των κινητών τηλεφώνων μελετάται εδώ και καιρό, τα πορίσματα που βγαίνουν μάλλον μας μπερδεύουν. Πολλοί υποστηρίζουν ότι πρέπει να συνεχιστούν οι έρευνες, καθώς η χρήση της ασύρματης τεχνολογίας άρχισε πρόσφατα να εξαπλώνεται, ενώ άλλοι ότι έχει περάσει αρκετός χρόνος και ότι, αν η ακτινοβολία ήταν βλαβερή, οι επιπτώσεις θα είχαν φανεί. Για κάθε ενδεχόμενο, πάντως, πριν αναφωνήσετε «Πάρε με στο κινητό», αξίζει να πληροφορηθείτε ποια από τα κινητά της αγοράς έχουν τη χαμηλότερη ακτινοβολία.

Τι είναι ο δείκτης SAR;
Είναι ο δείκτης που χρησιμοποιείται για να μετρήσουμε την επιβάρυνση
με ραδιοκύματα που δέχεται το ανθρώπινο σώμα ή τμήματά του κατά τη χρήση του κινητού τηλεφώνου. Μετράται σε μονάδες W/kg (Watt ανά κιλό) και η μέγιστη τιμή SAR του κινητού σας αναγράφεται στον οδηγό χρήσης του.

Συσκευές με χαμηλή τιμή SAR*

  • Samsung D8800,21 W/kg
     LG Shine 0,24 W/kg
    • Samsung M110 0,28 W/kg
    • Motorola Aura 0.32 W/kg
    • Motorola RAZR2 V8 0,36 W/kg
    • Nokia 6600 Slide 0,44 W/kg
  • Nokia 7510 Supernova0,52 W/kg
    • Sony Ericsson W760i0,53 W/kg
    • Sony Ericsson X1 0,57 W/kg
    • LG KF600 0,74 W/kg
    Η τιμή SAR διαφέρει ανάλογα με το μέρος του σώματος. Έτσι, τα χέρια και το κεφάλι απορροφούν περισσότερο τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία από ό,τι ο θώρακας

Ερωτήσεις στους ειδικούς
Ποια όρια ακτινοβολίας θεωρούνται ασφαλή; Δεν υπάρχουν όρια ασφαλείας σε οποιαδήποτε ακτινοβολία, αλλά μόνο όρια αποδεκτού κινδύνου, που πέραν αυτών η ακτινοβολία θεωρείται επικίνδυνη. Έτσι, η Διεθνής Επιτροπή για την Προστασία από τις Μη Ιονίζουσες Ακτινοβολίες (ICNIRP) έχει προτείνει τα 2 W/kg για τοπική σύντομη έκθεση και μόλις τα 0,08 W/kg για συνεχή έκθεση στα ηλεκτρομαγνητικά πεδία. Τα όρια της ελληνικής νομοθεσίας είναι κατά 20-40% αυστηρότερα, ενώ τα όρια στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, αν και παρόμοια, δεν είναι ίδια, αφού υπάρχουν μικροδιαφορές στην τεχνολογία και στα πρότυπα των επικοινωνιών.
Υπάρχουν παράγοντες που επηρεάζουν το δείκτη SAR; Εκτός από τις προδιαγραφές του κινητού, στην πράξη η τιμή του SAR εξαρτάται από το σωματότυπό μας, τον τρόπο που κρατάμε το κινητό (αν π.χ. εφάπτεται στο κεφάλι ή στο σώμα μας), τα εμπόδια που επηρεάζουν τη σύνδεση του κινητού με τις κεραίες κινητής τηλεφωνίας (π.χ. όταν μιλάμε μέσα από κλειστούς χώρους ή στο αυτοκίνητο), αλλά και τη διάρκεια της συνομιλίας.
Τα αυτοκόλλητα και οι θήκες που υπάρχουν στην αγορά προστατεύουν;
Αν και οι κατασκευαστές ισχυρίζονται ότι τα αυτοκόλλητα αυτά περιορίζουν την επίδραση της ακτινοβολίας στον εγκέφαλο, σύμφωνα με τους ειδικούς δεν υπάρχουν αποδείξεις που να το επιβεβαιώνουν. Προτείνεται, όμως, η χρήση ορισμένων θηκών προστασίας που εμποδίζουν την ακτινοβολία προς το σώμα, με την προϋπόθεση ότι μιλάτε με ενσύρματο bluetooth ή έστω με handsfree. Οι θήκες αυτές είναι μια καλή λύση για όσους μιλούν κατά την οδήγηση ή βρίσκονται π.χ. σε πούλμαν, αφού στερεώνονται με βεντούζα στο παράθυρο και η ακτινοβολία εκπέμπεται προς τα έξω, καθώς η εσωτερική επένδυση την αντανακλά.
Στο σπίτι να χρησιμοποιώ καλύτερα το ασύρματο τηλέφωνο; Έρευνες έδειξαν ότι τα παλαιότερα ασύρματα τηλέφωνα δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται, επειδή παράγουν ισχυρά ηλεκτρομαγνητικά πεδία. Επίσης, τα σύγχρονα ασύρματα τηλέφωνα και η βάση τους εκπέμπουν διαρκώς ακτινοβολία σε συχνότητες παρόμοιες με αυτές των κινητών, είτε επικοινωνείτε είτε όχι. Μελέτες του Τμήματος Βιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών σε πειραματόζωα έδειξαν ότι η χρήση και αυτών των συσκευών προκαλεί διαταραχές στη λειτουργία των κυττάρων και ιδιαίτερα των εγκεφαλικών.
Kαι με τα sms τι γίνεται; 
Πολλοί πιστεύουν ότι η αποστολή μηνυμάτων είναι ακίνδυνη, επειδή η επικοινωνία με αυτό τον τρόπο είναι σύντομη. Το κινητό, όμως, εκπέμπει ακτινοβολία όταν στέλνετε μηνύματα, αλλά και όταν λαμβάνετε, ανάλογη και με την έκτασή τους. Όταν, λοιπόν, στέλνετε μηνύματα, κρατάτε το κινητό μακριά από το σώμα σας.

Στοιχειώδη μέτρα ασφαλείας
κρατάτε αποστάσεις! Μέχρι να κυκλοφορήσουν ηλεκτρομαγνητικές ασπίδες, προσπαθήστε να χρησιμοποιείτε το κινητό σας τηλέφωνο όσο το δυνατόν λιγότερο. Όταν πάλι μιλάτε ή στέλνετε μηνύματα, φροντίστε να το κρατάτε μακριά από το σώμα σας και προτιμάτε να μιλάτε από ανοιχτή ακρόαση.
Βγείτε έξω! Σε κλειστούς χώρους (π.χ. σπίτι, αυτοκίνητο) ή όταν υπάρχουν εμπόδια (πολυκατοικίες, βουνά), το κινητό τηλέφωνο αυξάνει την ένταση της ακτινοβολίας, για να διασφαλίσει την επικοινωνία του με το σταθμό βάσης. Αυτό σημαίνει ότι αυξάνεται η επικινδυνότητά του, ιδιαίτερα αν μιλάτε με το κινητό κολλημένο στο αυτί σας.
Πάρτε ενσύρματο bluetooth Kαλύτερη επιλογή είναι το ενσύρματο bluetooth με το ακουστικό και το μανταλάκι στο πέτο. Δεύτερη επιλογή είναι το handsfree, καθώς πειράματα στο εργαστήριο του καθηγητή Λουκά Χ. Μαργαρίτη έχουν δείξει ότι το απλό bluetooth, που τοποθετείται απευθείας στο αυτί, επιβαρύνει διαρκώς τον εγκέφαλο με ασθενή ηλεκτρομαγνητικά πεδία.
Δώστε τέλος στις βραδινές κλήσεις Η χρήση κινητού τηλεφώνου μπορεί να προκαλέσει πονοκεφάλους και σύγχυση και να διαταράξει τον ύπνο. Έρευνα έδειξε ότι όσοι χρησιμοποιούν το κινητό τηλέφωνο πριν κοιμηθούν, μπορεί να αργήσουν να φτάσουν στα βαθύτερα στάδια του ύπνου και να παραμείνουν σε αυτά για μικρότερο χρονικό διάστημα. Έτσι, την επόμενη ημέρα μπορεί να είναι νευρικοί, κουρασμένοι και επιθετικοί.
Προσέξτε τα παιδιά σας Τα παιδιά είναι ευάλωτα στην ακτινοβολία, αφού ο εγκέφαλος και ο οργανισμός τους βρίσκονται στην ανάπτυξη. Επιπλέον, το πάχος του κρανιακού τους οστού είναι μικρότερο από των ενηλίκων και επομένως η ακτινοβολία το διαπερνά ευκολότερα. Μάλιστα, πολλοί ερευνητές συσχετίζουν την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία με διάφορα νοσήματα, ακόμα και με καρκίνο. Συνιστάται, λοιπόν, τα παιδιά κάτω των 15 ετών να χρησιμοποιούν το κινητό ή το ασύρματο τηλέφωνο μόνο σε επείγουσες περιπτώσεις, καθώς δεν είναι γνωστές οι μακροχρόνιες επιπτώσεις της χρήσης τους.
Τελικά, κινδυνεύουμε ή όχι;
Αποτελέσματα μελετών φαίνεται να υποστηρίζουν ότι η ένταση της ακτινοβολίας της κινητής τηλεφωνίας μπορεί να προκαλέσει πονοκέφαλο, κόπωση, νευρικότητα, προσωρινή απώλεια μνήμης, διαταραχή της συγκέντρωσης, στειρότητα στους άνδρες που έχουν το κινητό στην τσέπη του παντελονιού, εξασθένηση του ανοσοποιητικού συστήματος, ακόμη και όγκο του ακουστικού νεύρου. Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει ότι όσοι χρησιμοποιείτε κινητό τηλέφωνο θα παρουσιάσετε τέτοια προβλήματα. Αν και οι επιδράσεις αυτές μπορεί να μην έχουν ακόμα αποδειχθεί πλήρως σε μεγάλους πληθυσμούς, ωστόσο καλό είναι να παίρνετε τα μέτρα σας.
Ευχαριστούμε για τη συνεργασία τον κ. Λουκά Χ. Μαργαρίτη, καθηγητή Κυτταρικής Βιολογίας και Ραδιοβιολογίας στο Τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, τον κ. Στέφανο Τσιτομενέα, αντιπρόεδρο της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών και καθηγητή Τηλεπικοινωνιών στο ΤΕΙ Πειραιά, και την κ. Αδαμαντία Φ. Φραγκοπούλου, ερευνήτρια Βιοφυσικής Ακτινοβολιών.
http://www.vita.gr/ygeia/article/9015/ta-10-kinhta-me-th-xamhloterh-aktinobolia/

Υπερβολή – Κινδυνολογία

Είναι αλήθεια πως το τμήμα Δημόσιας Υγείας της Καλιφόρνια των ΗΠΑ εξέδωσε τις παραπάνω οδηγίες. Η είδηση μεταδόθηκε αρχικά από το sanfrancisco.cbslocal.com.

Πρόκειται για την εξής αναφορά που περιέχει τρεις σελίδες.

Από την πρώτη σελίδα διαβάζουμε:

«Ορισμένα εργαστηριακά πειράματα και μελέτες έχουν προτείνει ότι η μακροχρόνια και συχνή χρήση μπορεί να σχετίζεται, μεταξύ άλλων, με τα εξής προβλήματα υγείας:

  • Εγκεφαλικός καρκίνος, όγκοι στο ακουστικό νεύρο (απαραίτητο για την ακοή και την ισορροπία) και στους σιελογόνους αδένες
  • Μικρότερης ποσότητας, πιο ανενεργό και λιγότερο κινητικό σπέρμα
  • Πονοκέφαλοι, επιπτώσεις στη μάθηση και τη μνήμη, την ακοή, την συμπεριφορά και τον ύπνο

Αυτές οι μελέτες ωστόσο δεν εδραιώσαν αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της χρήσης κινητών τηλεφώνων και των προαναφερθέντων προβλημάτων υγείας. Αυτό το έγγραφο έχει σκοπό να προσφέρει καθοδήγηση στα άτομα που θέλουν να μειώσουν την έκθεση στην ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, για τους ίδιους και την οικογένεια τους, παρά το γεγονός ότι δεν έχει εδραιωθεί σύνδεση μεταξύ της εν λόγω μορφής ακτινοβολίας και των προβλημάτων υγείας που αναφέρθηκαν

Μπορούμε να κάνουμε τις εξής παρατηρήσεις:

Καταρχάς, η αναφορά επισημαίνει επανειλημμένα ότι κάποιες μελέτες έχουν δείξει κίνδυνο για προβλήματα υγείας λόγω των κινητών αλλά αυτή τη στιγμή υπάρχει αβεβαιότητα σχετικά με την ύπαρξη ή όχι αυτού του κινδύνου.

Τα μέτρα προφύλαξης της αναφοράς θεωρούνται λοιπόν προληπτικά, για κάθε ενδεχόμενο, και δεν απευθύνονται σε εξακριβωμένους κινδύνους, όπως υπονοείται στα ελληνικά άρθρα που διαβάσαμε.

Η δεύτερη παρατήρηση που μπορούμε να κάνουμε είναι ότι δεν υπάρχει καμιά συγκεκριμένη αναφορά σε μελέτες που δείχνουν τη σχέση των κινητών με τα προβλήματα υγείας που αναφέρθηκαν. Στη 3η σελίδα βλέπουμε μόνο γενικές αναφορές σε συνηθισμένες ερωταπαντήσεις (FAQ) πολλών τρίτων κυβερνητικών και διακρατικών οργανισμών υγείας σχετικά με τα κινητά και την υγεία.

Παρακάτω θα παρουσιάσουμε ανασκοπήσεις και στοιχεία από τη σύγχρονη βιβλιογραφία αναφορικά με τη σχέση των κινητών και των προβλημάτων υγείας που προαναφέρθηκαν.

Εισαγωγή: τύποι ακτινοβολίας

Μπορούμε να χωρίσουμε την ακτινοβολία σε δυο τύπους, ιονίζουσα (π.χ. ακτίνες Χ)  και μη ιονίζουσα (π.χ. ραδιοσυχνότητες, οι οποίες χρησιμοποιούνται από τα κινητά). Η διαφορά τους είναι ότι οι πρώτες φέρουν μεγάλα ποσά ενέργειας, ενώ οι δεύτερες μικρά.

Ενώ η ιονίζουσα ακτινοβολία έχει αποδειχθεί επιβλαβής και καρκινογόνα, καθώς φέρει την ενέργεια να προκαλέσει αλλαγές σε σημαντικά μόρια όπως το DNA, το μόνο βιβλιογραφικά συνεπές αποτέλεσμα της μη ιονίζουσας, είναι η θέρμανση του σώματος που την απορροφά.

Ας εξετάσουμε το μεγάλο ερώτημα λοιπόν:

Προκαλούν τα κινητά καρκίνο;

Το cancer.gov, το Καρκινικό Ινστιτούτο των ΗΠΑ, αφιερώνει μια ολόκληρη σελίδα στην ανάλυση αυτού του ερωτήματος.

Καταρχάς, υπάρχουν δυο τύποι μελετών που μπορούν να μας βοηθήσουν να απαντήσουμε αυτό το ερώτημα.

Οι πρώτες ονομάζονται μελέτες ελέγχου περιπτώσεων, και συγκρίνουν τη χρήση κινητού ανάμεσα σε ανθρώπους που έχουν και δεν έχουν όγκους. Θεωρούνται λιγότερο αξιόπιστες, καθώς επηρεάζονται από φαινόμενα όπως:

  • η προκατάληψη ανάκλησης(το άτομα που είναι ήδη άρρωστα είναι πιο πιθανό να υπερβάλουν για παράγοντες που νομίζουν ότι σχετίζονται με την ασθένειά τους ή απλά να μη θυμούνται με ακρίβεια τις παρελθοντικές συνήθειές τους),
  • η προκατάληψη θνησιμότητας(οι προηγούμενες παράγοντες μπορούν να μεγενθυθούν από άτομα που έχουν εγκεφαλικά προβλήματα, ή, στη περίπτωση που δεν ζουν, οι κοντινότεροι συγγενείς τους που ρωτούνται να μη γνωρίζουν επαρκώς τις προηγούμενες συνήθειές τους),
  • η προκατάληψη συμμετοχής(άτομα που έχουν διαγνωστεί με καρκίνο είναι πιο πιθανό να εγγραφούν σε μια τέτοια μελέτη, ενώ το αντίστροφο ισχύει για άτομα που χρησιμοποιούν σπάνια το κινητό τους).

Ο δεύτερος τύπος μελέτης ονομάζεται κοορτής, και είναι ο πιο αξιόπιστος, καθώς όσα άτομα ξεκινούν τη μελέτη δεν εμφανίζουν κανένα καρκινικό σύμπτωμα, και παρακολουθούνται σε βάθος χρόνου ώστε να φανεί πόσοι απ’ αυτούς παρουσιάζουν τελικά καρκίνο, και αν υπάρχει συσχετισμός με υψηλή χρήση κινητού.

Υπάρχουν πολλές μικρές μελέτες που έχουν γίνει με ασυνεπή αποτελέσματα, αλλά αυτό συμβαίνει επειδή συνήθως έχουν μικρό δείγμα εξέτασης, είναι ελέγχου περιπτώσεων (που όπως είδαμε, παρουσιάζουν μεθοδολογικούς περιορισμούς), ή ίσως, επειδή συχνά εξέταζαν παλιότερη τεχνολογία (τα αναλογικά κινητά λειτουργούσαν σε άλλη συχνότητα, χρησιμοποιώντας περισσότερη ενέργεια).

Άρα, για να βγάλουμε κατά το δυνατόν αντικειμενικά συμπεράσματα, χρειάζεται να εξετάσουμε τις πιο πρόσφατες και μεγαλύτερες επιδημιολογικές μελέτες που έχουν γίνει πάνω στο ζήτημα, και αυτές είναι οι εξής τρεις:

Η πρώτη είναι η μελέτη Interphone, τύπου ελέγχου περιπτώσεων, που διεξήχθη σε 13 χώρες, σε περισσότερα από 5000 άτομα, και βασίστηκε σε ερωτηματολόγια.

Οι περισσότερες δημοσιευμένες αναλύσεις δεδομένων της συγκεκριμένης μελέτης δεν έχουν δείξει στατιστικά σημαντικές αυξήσεις σε καρκίνους συσχετιζόμενες με αυξημένη χρήση κινητού.

Μια ανάλυση έδειξε μετριοπαθή αύξηση κινδύνου γλοιώματος ανάμεσα στο μικρό ποσοστό συμμετεχόντων που μιλούσαν περισσότερο, ωστόσο, οι ερευνητές θεώρησαν αυτό αποτέλεσμα αβέβαιο, καθώς μερικοί συμμετέχοντες δήλωναν χρόνους χρήσης του κινητού που θεωρήθηκαν υπερβολικοί (π.χ. πάνω από 5 ώρες τη μέρα), ενώ επίσης οι περιοδικοί χρήστες κινητού εμφανίζονταν με ελαφρώς μειωμένες πιθανότητες ανάπτυξης γλοιώματος απ’ όσους δεν έκαναν ούτε περιοδική χρήση. [1][2][3]

Άλλη πρόσφατη ανάλυση των δεδομένων δεν βρήκε σχέση μεταξύ τοποθεσίας εγκεφαλικών όγκων και των περιοχών του εγκεφάλου που ήταν περισσότερο εκτεθειμένα στην ακτινοβολία του κινητού. [4]

Η δεύτερη είναι η Δανέζικη Μελέτη, τύπου κοόρτης, και χρησιμοποίησε δεδομένα 358.000 συνδρομητών σε αντιστοιχία με δεδομένα του Δανέζικου Καρκινικού Μητρώου. Δεν βρήκε συσχετισμό χρήσης κινητού με γλοίωμα, μηνιγγίωμα ή ακουστικό νευρίνωμα, ακόμα και μεταξύ ατόμων που ήταν συνδρομητές για 13 χρόνια. [5][6][7]

Η τρίτη ονομάζεται του Ενός Εκατομμυρίου Γυναικών, και πάλι τύπου κοόρτης, και διεξήχθη στο Ηνωμένο Βασίλειο χρησιμοποιώντας δεδομένα ερωτηματολογίων που συμπλήρωσαν οι συμμετέχοντες. Εξετάστηκαν πάνω από 1 εκατομμύριο γυναίκες ηλικίας 50 ετών και άνω.

Δεν βρέθηκε συσχετισμός χρήσης κινητού με αυξημένο κίνδυνο για γλοίωμα, μηνιγγίωμα ή όγκους του μη κεντρικού νευρικού συστήματος. Αν και στα αρχικά ερευνητικά δεδομένα είχε αναφερθεί συσχετισμός με αυξημένο κίνδυνο για ακουστικό νευρίνωμα [8], ο συσχετισμός εξαφανίστηκε στην επόμενη εξέταση των δεδομένων. [9]

Θεωρεί ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας την ακτινοβολία του κινητού «πιθανώς καρκινογόνα»;

Στη τελευταία παράγραφο του ελληνικού άρθρου διαβάζουμε ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει κατατάξει την ακτινοβολία των κινητών στους «πιθανώς καρκινογόνες παράγοντες».

Η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη, καθώς ο ΠΟΥ έχει, μεταξύ άλλων, τις εξής κατηγοριοποιήσεις αναφορικά με τη καρκινογένεση ενός παράγοντα στους ανθρώπους:

Κατηγορία 1: Καρκινογενής

Κατηγορία 2Α: Πιθανώς (probably) καρκινογενής

Κατηγορία 2Β: Ενδεχομένως (possibly) καρκινογενής

Η ακτινοβολία του κινητού κατατάχτηκε στη κατηγορία 2Β και όχι στη 2Α, άρα θεωρούμε τη μετάφραση «πιθανώς» αντί για «ενδεχομένως», παραπλανητική.

Ας δούμε με τι κριτήρια κατηγοριοποιείται ένας παράγοντας στη 2Β:

«Η κατηγορία χρησιμοποιείται όταν υπάρχουν περιορισμένες αποδείξεις καρκινογένεσης σε ανθρώπους και λιγότερο από επαρκείς αποδείξεις σε πειραματικά ζώα.

Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί όταν υπάρχουν ανεπαρκείς αποδείξεις καρκινογένεσης σε ανθρώπους, αλλά επαρκείς για πειραματικά ζώα.

Σε μερικές περιπτώσεις, μπορεί να κατηγοριοποιηθεί έτσι ένας παράγοντας για τον οποίο υπάρχουν ανεπαρκείς αποδείξεις καρκινογένεσης σε ανθρώπους και λιγότερο από επαρκείς σε πειραματικά ζώα, μαζί με υποστηρικτικές αποδείξεις από μηχανιστικά και άλλα σχετικά δεδομένα.

Ένας παράγοντας μπορεί να κατηγοριοποιηθεί έτσι και μόνο στη βάση ισχυρών αποδείξεων μηχανιστικών και άλλων σχετικών δεδομένων.»

Σε «απλά ελληνικά», αν μπορούμε να πούμε με ποιον τρόπο θα μπορούσε να προκαλεί καρκίνο ο εξεταζόμενος παράγοντας, και έχοντας ορισμένα ασυνεπή-ανεπαρκή πειραματικά δεδομένα καρκινογένεσης, μπορούμε να κατατάξουμε το παράγοντα σε αυτή τη κατηγορία.

Για να αντιληφθούμε το μέγεθος του ρίσκου που μπορεί να υποδηλώνει η κατηγορία, παραδείγματα άλλων παραγόντων που ανήκουν σε αυτή είναι οι πίκλες και το εκχύλισμα του φυτού αλόη.

Σύμφωνα με όλα τα παραπάνω στοιχεία και ερευνητικά δεδομένα, θεωρούμε την ακτινοβολία του κινητού, κατά πάσα πιθανότητα μη καρκινογόνα.

Μπορούν τα κινητά να προκαλέσουν προβλήματα γονιμότητας;

Μια νέα ανασκόπηση της βιβλιογραφίας πάνω στο θέμα εξέτασε 27 μελέτες. [10]

Βρήκε ότι 21 απ’ αυτές ανέφεραν κάποιες αρνητικές επιδράσεις της ακτινοβολίας, και ήταν συνεπείς πάνω στη μείωση κινητικότητας και ζωτικότητας του σπέρματος. Υπήρχαν επίσης αποδείξεις φθοράς σπερματικού DNA.

Οι περισσότεροι ερευνητές θεωρούν βασικό αίτιο την θέρμανση που συμβαίνει λόγω της ακτινοβολίας, και σε ρεαλιστικά σενάρια όπου το κινητό μεταφέρεται στη τσέπη, αντίστοιχος παράγοντας θεωρείται και η ίδια η θερμότητα που παράγει το κινητό.

Οι ερευνητές επίσης σημειώνουν ότι τα σπερματικά κύτταρα μάλλον αποτελούν ξεχωριστές περιπτώσεις από τα υπόλοιπα του σώματος, καθώς «η μοναδική τους ευαισθησία τα κάνει ιδιαίτερα ευπρόσβλητα σε οξειδωτικό στρες».

Αξίζει να σημειωθεί ότι ένας πλήρης κύκλος σπερματογένεσης διαρκεί κατά μέσο όρο 65 μέρες, άρα αυτό είναι και το αναμενόμενο χρονικό διάστημα που μπορεί να χρειαστεί για την επιδιόρθωση της γονιμότητας, μετά από αλλαγή συνηθειών.

Συμπερασματικά λοιπόν, ενώ τα κινητά μπορούν να προκαλέσουν προσωρινά προβλήματα γονιμότητας, τελικός ενοχοποιητικός παράγοντας φαίνεται να είναι η θέρμανση των γενετικών οργάνων, ενώ αυτό το αποτέλεσμα δεν μπορεί να γενικευτεί άμεσα για άλλους τύπους παθήσεων.

Προκαλούν τα κινητά προβλήματα ύπνου;

Όσον αφορά την ομιλία πριν τον ύπνο ή τις επιπτώσεις της κατά τη διάρκειά του, δεν υπάρχουν σαφέστατα βιβλιογραφικά στοιχεία, με συμπεράσματα που επαληθεύονται από άλλες μελέτες (replication), ώστε να μπορέσουμε να φτάσουμε σε επιστημονική ομοφωνία.

Μερικές μελέτες δείχνουν αποτελέσματα της ακτινοβολίας κατά τη διάρκεια του ύπνου [11][12][13], ενώ άλλες όχι [14][15][16][17].

Ακόμα όμως και όσες από τις άνω μελέτες βρήκαν επιπτώσεις της ακτινοβολίας, δεν τις συνέδεσαν με κάποιο σαφή παράγοντα επιβάρυνσης του ύπνου.

Μία είναι η γνωστή μελέτη που δείχνει κάποιο σαφές είδος προβλήματος [18], η οποία παρατήρησε ότι τα άτομα που πέρασαν περισσότερη ώρα εκτεθειμένα στην ακτινοβολία, πέρασαν επίσης περισσότερη ώρα στο ελαφρύ στάδιο 2 του ύπνου, και λιγότερη στα βαθύτερα 3 και 4 στάδια. Ο σχολιασμός της μελέτης ήταν «μέτρια βλάβη του SWS (ύπνου αργών κυμάτων)».

Υπάρχει όμως μια σημαντική σημείωση: τα άτομα που εκδήλωσαν αυτά τα συμπτώματα πέρασαν 3 ώρες συνεχόμενης έκθεσης σε ακτινοβολία που παρομοίαζε ομιλία με κινητό στο αυτί, κάτι που για τη καθημερινότητά μας, μοιάζει εξαιρετικά σπάνιο. Επίσης, για να τεκμηριωθούν τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης μελέτης, απαιτούνται επαναληπτικές μελέτες που θα καταλήξουν στα ίδια ευρήματα.

Άρα, τουλάχιστον για φυσιολογικές χρήσεις, η ασυνέπεια των στοιχείων μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι αν υπάρχει κάποιο αποτέλεσμα της ακτινοβολίας στον ύπνο, πιθανότατα θα είναι μικρό, και ακόμα και σε αυτή τη περίπτωση, ενδεχομένως ακίνδυνο.

Ευρύτερα αναφορικά με το ρίσκο του να αφήνετε το κινητό κοντά σας κατά τη νύχτα, αξίζει να σημειώσουμε ένα θεμελιώδη νόμο της ακτινοβολίας: η ένταση του ηλεκτρομαγνητικού πεδίου σε κάποιο σημείο του χώρου είναι αντιστρόφως ανάλογη του τετραγώνου της απόστασής του απ’ αυτό.

Αυτό θα πει ότι αν μιλάτε στο κινητό σε απόσταση 1 εκατοστού απ’ τη κεραία, και έπειτα κοιμάστε με το κινητό σε απόσταση 1 μέτρου, η ακτινοβολία που δέχεστε στο τελευταίο ενδεχόμενο είναι περίπου 10.000 φορές ασθενέστερη απ’ ό,τι στο πρώτο. Επίσης, η ακτινοβολία του κινητού την ώρα που λαμβάνει και στέλνει σήμα (ομιλία), υπολογίζεται ως και εκατοντάδες φορές μεγαλύτερη απ’ αυτή της λειτουργίας αναμονής (ύπνος), άρα, μπορούμε να θεωρήσουμε δεδομένη ακόμα ασθενέστερη την έκθεση σε ακτινοβολία κατά τον ύπνο.

Αν το ρίσκο προηγουμένως έμοιαζε μικρό, τώρα μοιάζει ανύπαρκτο.

Ωστόσο, υπάρχει ένας επιστημονικά επιβεβαιωμένος παράγοντας, ευρύτερα των σύγχρονων συσκευών με οθόνη αλλά άσχετος με την ακτινοβολία ραδιοσυχνοτήτων, που συντελεί σε προβλήματα ύπνου: το μπλε φως.

Έχει βρεθεί ότι η πολύωρη έκθεση του ματιού σε μπλε φως βοηθάει στην αύξηση προσοχής και ταχύτητας επεξεργασίας της πληροφορίας [19], αλλά αυτό κάνει την έκθεση σε αυτή πριν τον ύπνο προβληματική:

Είναι σε θέση να δημιουργήσει συμπτώματα αϋπνίας, να καθυστερήσει το «βιολογικό ρολόι» (circadian clock), να περιορίσει τα επίπεδα της ορμόνης ύπνου μελατονίνης, να μειώσει την διάρκεια και να καθυστερήσει την φάση REM του ύπνου (υπεύθυνη για τα όνειρα), και να αυξήσει την υπνηλία μετά το ξύπνημα της επόμενης μέρας. [20][21][22]

Να σημειωθεί ότι ο περιορισμός της μελατονίνης έχει συνδεθεί με σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως μεταβολικό σύνδρομο, παχυσαρκία, καρκίνο και κατάθλιψη. [23][24][25][26]

Προφυλάξεις που μπορείτε να πάρετε είναι να μειώσετε τη χρήση οθονών πριν τον ύπνο, να χαμηλώσετε τη φωτεινότητά τους, να φοράτε γυαλιά με φακούς που φιλτράρουν το μπλε φως, ή να χρησιμοποιήσετε κάποιο λογισμικό που αφαιρεί το μπλε φως της οθόνης.

Επηρεάζουν τα κινητά τη προσοχή, τα αντανακλαστικά ή τη μνήμη;

Μια μέτα-ανάλυση του 2008 [27] συμπέρανε ότι η ακτινοβολία των κινητών πιθανόν να έχει μια μικρή επίδραση στην προσοχή και στη βραχυπρόθεσμη μνήμη.

Ωστόσο, νέα ανασκόπηση του 2011 [28], με επικεφαλής τον ίδιο ερευνητή, αναίρεσε τα προηγούμενα συμπεράσματα, στη βάση μελέτης περισσότερων ερευνών, με μεγαλύτερα και καταλληλότερα δείγματα.

Στα ίδια συμπεράσματα καταλήγει και η ποιοτικότερη ανασκόπηση βιβλιογραφίας που μελετήσαμε [29], η οποία, όπως παραδέχεται και η προηγούμενη ανασκόπηση, είχε πολύ πιο ετερογενές δείγμα μελετών (π.χ. δείγματα και με ενήλικες και με παιδιά).

Με βάση τα παραπάνω, συμπεραίνουμε ότι σύμφωνα με τα τελευταία ερευνητικά δεδομένα, η ακτινοβολία των κινητών δεν φαίνεται να επιβαρύνει τη νοητική λειτουργία.

Είναι τα παιδιά περισσότερο ευπρόσβλητα στην ακτινοβολία των κινητών;

Υπάρχει θεμιτή θεωρητική ανησυχία: το νευρικό σύστημα των παιδιών ακόμα εξελίσσεται, τα κεφάλια τους είναι μικρότερα και λαμβάνουν αναλογικά περισσότερη ακτινοβολία από των ενηλίκων, ενώ είναι πιθανό να δεχτούν περισσότερη ακτινοβολία κατά τη διάρκεια της ζωής τους από τους σημερινούς ενήλικες.

Ωστόσο, τα σημερινά ερευνητικά δεδομένα δεν παρέχουν καμιά απόδειξη ανησυχίας. Στις μετα-αναλύσεις της προηγούμενης ενότητας δεν βρέθηκε κάποια επίδραση της ακτινοβολίας στις νοητικές ικανότητες των παιδιών, ενώ μια μελέτη ελέγχου περιπτώσεων [30] που διεξήχθει σε 4 χώρες και εξέτασε παιδιά από 7 μέχρι 19 χρονών με εγκεφαλικούς όγκους, δεν βρήκε κανένα συσχετισμό χρήσης κινητού, είτε αναλογικά με τον χρόνο έναρξης, είτε με τη ποσότητα χρήσης, είτε με τη τοποθεσία του όγκου.

Οι έρευνες όμως συνεχίζονται.

Πώς φτάσαμε στη δημοσιοποίηση της αναφοράς;

Έμμεσος αλλά βασικός συντελεστής φαίνεται να είναι και ο Καθηγητής του Πανεπιστήμιου του Berkeley, Dr. Joel Moskowitz, ο οποίος εμφανίζεται και στην αρχική συνέντευξη του http://sanfrancisco.cbslocal.com.

Είναι επίσης ο «Διευθυντής και Βασικός Ερευνητής του Κέντρου Οικογενειακής και Κοινωτικής Υγείας» του Πανεπιστημίου, ένα φορέα που φαίνεται να έχει ιδρύσει ο ίδιος, ο οποίος και ασχολείται αποκλειστικά με τους κινδύνους της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας. Είναι επίσης διαχειριστής του ιστοτόπου http://www.saferemr.com, “Electromagnetic Radiation Safety”, που έχει τον ίδιο σκοπό.

Παρά την έλλειψη στοιχείων στις συστηματικές μελέτες της βιβλιογραφίας που είδαμε, o Dr. Moskowitz φαίνεται πεπεισμένος για αυτούς τους κινδύνους, και στη σελίδα του περιέχει ακόμα και αναφορές σε άρθρα «ηλεκτρομαγνητικής ευαισθησίας στο Wi-Fi», ένα φαινόμενο του οποίου η ύπαρξη έχει καταρριφθεί πλήρως μετά από διπλά τυφλές μελέτες (όσοι ισχυρίζονταν ότι ήταν «αλλεργικοί στην ακτινοβολία», δεν μπορούσαν να αντιληφθούν πότε ήταν υπαρκτή και πότε όχι, και όλα τα αρνητικά συμπτώματα που παρουσίαζαν αποδίδονται στο φαινόμενο nocebo, αντίθετο του placebo, που αφορά τη παρουσίαση αρνητικών συμπτωμάτων μέσω της αυθυποβολής). [31][32][33][34]

Από τη σελίδα του Dr. Moskowitz, http://archive.is/LLeP9

Αξίζει να σημειωθεί ευρύτερα ότι λόγω του φαινομένου μείωσης της έντασης της ακτινοβολίας σύμφωνα με το τετράγωνο της απόστασης από ένα σημείο του χώρου, η συνηθισμένη απόσταση από μια συσκευή Wi-Fi πρακτικά εκμηδενίζει την έκθεση στην ακτινοβολία της.

Σύμφωνα με την Υπηρεσία Προστασίας Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου, υπολογίζεται ότι η έκθεση στην ακτινοβολία μιας συσκευής Wi-Fi ενός έτους, ισούται περίπου με την ακτινοβολία μιας κλήσης 20 λεπτών, η οποία σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάσαμε προηγουμένως, δεν φαίνεται να αφορά κανένα απτό κίνδυνο.

Πριν από τη συγκεκριμένη υπόθεση, ο Dr. Moskowitz είχε καταθέσει μήνυση κατά του τμήματος Δημόσιας Υγείας της Καλιφόρνια που δημοσίευσε το έγγραφο που αρχικά εξετάσαμε, καθώς πριν απ’ αυτό, κρατούσε μη δημοσιευμένο ένα αντίστοιχο έγγραφο δυο σελίδων αναφορικά με τη προστασία από την ακτινοβολία.

Το αίτημά του έγινε δεκτό δικαστικά και το έγγραφο δημοσιοποιήθηκε, αλλά θεωρούμε ότι το συγκεκριμένο έγγραφο πάσχει ακόμα περισσότερο απ’ το προηγούμενο που εξετάσαμε, καθώς όχι μόνο δεν παρέχει καμιά πηγή για να τεκμηριώσει της ανησυχίες που εκφράζει, αλλά μάλιστα, δεν διαθέτει ούτε παράρτημα συνηθισμένων ερωταπαντήσεων από άλλους οργανισμούς υγείας, όπως το προηγούμενο.

Με τα παραπάνω, γίνεται ακόμα μια φορά σαφές το ότι ορισμένοι εντυπωσιακοί τίτλοι δεν καθιστούν ένα άτομο αυθεντία σε όλους τους σχετικούς τομείς της επιστήμης, και δεν εγγυώνται τις αποστάσεις τους από την ψευδοεπιστήμη. Εδώ αναφερόμαστε σε ένα καθηγητή, αλλά υπάρχουν και παραδείγματα νομπελίστων.

Τι συστήνουν άλλοι οργανισμοί υγείας;

Στο παρελθόν, ορισμένοι οργανισμοί υγείας, για παράδειγμα από την Αυστρία, τη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Σουηδία, αλλά και το παράρτημα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας που χαρακτήρισε αυτή την ακτινοβολία «ενδεχομένως καρκινογόνα», σύστησαν προληπτικά, περιορισμένη έκθεση σε αυτή.

Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι οι ανακοινώσεις τους εκδόθηκαν ένα διάστημα (2008-2011) κατά το οποίο η βιβλιογραφία διέθετε αρκετά λιγότερη ομοφωνία αναφορικά με ορισμένους κινδύνους της ακτινοβολίας των κινητών.

Συμπέρασμα:

Για κάθε ενδεχόμενο, μπορείτε να ακολουθείτε τις συμβουλές περιορισμού έκθεσης στην ακτινοβολία του κινητού σας, αλλά η μόνη βάσιμη επιφύλαξη που εντοπίστηκε σύμφωνα με τα τελευταία ερευνητικά δεδομένα, συνίσταται στο να αποφεύγετε να τοποθετείτε το κινητό στη τσέπη σας εφόσον είστε άντρας και σκοπεύετε να γίνετε πατέρας στο άμεσο μέλλον. Υπάρχουν επίσης οι κίνδυνοι από την πολύωρη θέαση του μπλε φωτός των σύγχρονων οθονών πριν τον ύπνο, αλλά εμπίπτουν σε άλλη κατηγορία.

 

Βιβλιογραφία

[1] International Agency for Research on Cancer. Non-ionizing Radiation, Part 2: Radiofrequency Electromagnetic FieldsExit Disclaimer. Lyon, France: IARC; 2013. IARC monographs on the evaluation of carcinogenic risks to humans, Volume 102.

[2] Cardis E, Richardson L, Deltour I, et al. The INTERPHONE study: design, epidemiological methods, and description of the study population. European Journal of Epidemiology 2007; 22(9):647–664. [PubMed Abstract]

[3] The INTERPHONE Study Group. Brain tumour risk in relation to mobile telephone use: results of the INTERPHONE international case-control study. International Journal of Epidemiology 2010; 39(3):675–694. [PubMed Abstract]

[4] Larjavaara S, Schüz J, Swerdlow A, et al. Location of gliomas in relation to mobile telephone use: a case-case and case-specular analysis. American Journal of Epidemiology2011; 174(1):2–11. [PubMed Abstract]

[5] Johansen C, Boice J Jr, McLaughlin J, Olsen J. Cellular telephones and cancer: a nationwide cohort study in Denmark. Journal of the National Cancer Institute 2001; 93(3):203–207. [PubMed Abstract]

[6] Schüz J, Jacobsen R, Olsen JH, et al. Cellular telephone use and cancer risk: update of a nationwide Danish cohort. Journal of the National Cancer Institute 2006; 98(23):1707–1713. [PubMed Abstract]

[7] Frei P, Poulsen AH, Johansen C, et al. Use of mobile phones and risk of brain tumours: update of Danish cohort study. British Medical Journal 2011; 343:d6387. [PubMed Abstract]

[8] Benson VS, Pirie K, Schüz J, et al. Mobile phone use and risk of brain neoplasms and other cancers: Prospective study. International Journal of Epidemiology 2013; 42(3): 792-802. [PubMed Abstract]

[9] Benson VS, Pirie K, Schüz J, et al. Authors’ response to: the case of acoustic neuroma: comment on mobile phone use and risk of brain neoplasms and other cancers. International Journal of Epidemiology 2014; 43(1):275. doi:10.1093/ije/dyt186Exit Disclaimer.

[10] B. J. Houston, B. Nixon, B. V. King, G. N. De Iuliis, R. J. Aitken. The effects of radiofrequency electromagnetic radiation on sperm function. Reproduction. 2016 Dec; 152(6): R263–R276. Published online 2016 Sep 6. doi: 10.1530/REP-16-0126

[11] Huber R. et al. Radio frequency electromagnetic field exposure in humans: Estimation of SAR distribution in the brain, effects on sleep and heart rate. Bioelectromagnetics. 2003 May;24(4):262-76.; doi: 10.1002/bem.10103

[12] Huber R. et al. Exposure to pulsed high-frequency electromagnetic field during waking affects human sleep EEG. Neuroreport. 2000 Oct 20;11(15):3321-5. PMID: 11059895

[13] Loughran, Sarah P.a; Wood, Andrew W.a; Barton, Julie M.a; Croft, Rodney J.a; Thompson, Bruceb; Stough, Con. The effect of electromagnetic fields emitted by mobile phones on human sleep. NeuroReport: November 28th, 2005 – Volume 16 – Issue 17 – p 1973-1976. doi: 10.1097/01.wnr.0000186593.79705.3c

[14] Wanger P. et al. Human sleep under the influence of pulsed radiofrequency electromagnetic fields: a polysomnographic study using standardized conditions. Bioelectromagnetics. 1998;19(3):199-202. PMID: 9554698

[15] O’Connor RP et al. Exposure to GSM RF fields does not affect calcium homeostasis in human endothelial cells, rat pheocromocytoma cells or rat hippocampal neurons. PLoS One. 2010 Jul 27;5(7):e11828. doi: 10.1371/journal.pone.0011828.

[16] Perentos N et al. Comparison of the effects of continuous and pulsed mobile phone like RF exposure on the human EEG. Australas Phys Eng Sci Med. 2007 Dec;30(4):274-80. PMID: 18274067

[17] Andrew W. Wood et al. Does evening exposure to mobile phone radiation affect subsequent melatonin production? International Journal of Radiation Biology. Received 14 Sep 2005, Accepted 28 Jan 2006, Published online: 03 Jul 2009. https://doi.org/10.1080/09553000600599775

[18] Lowden et al. Sleep after mobile phone exposure in subjects with mobile phone-related symptoms. Bioelectromagnetics. 2011 Jan;32(1):4-14. doi: 10.1002/bem.20609.

[19] Chellappa, S. L., Steiner, R., Oelhafen, P., Lang, D., Götz, T., Krebs, J. and Cajochen, C. (2013), Acute exposure to evening blue-enriched light impacts on human sleep. J Sleep Res, 22: 573–580. doi: 10.1111/jsr.12050

[20] Anne-Marie Chang, Daniel Aeschbach, Jeanne F. Duffy, and Charles A. Czeisler. Biological Sciences – Physiology. Evening use of light-emitting eReaders negatively affects sleep, circadian timing, and next-morning alertness. PNAS 2015 112 (4) 1232-1237; published ahead of print December 22, 2014, doi: 10.1073/pnas.1418490112

[21] Steven W. Lockley, George C. Brainard, Charles A. Czeisler; High Sensitivity of the Human Circadian Melatonin Rhythm to Resetting by Short Wavelength Light, The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, Volume 88, Issue 9, 1 September 2003, Pages 4502–4505,https://doi.org/10.1210/jc.2003-030570

[22] Jeanne F. Duffy,  Charles A. Czeisler. Effect of Light on Human Circadian Physiology. Sleep Med Clin. 2009 Jun; 4(2): 165–177. doi:  10.1016/j.jsmc.2009.01.004

[23] Obesity and metabolic syndrome: Association with chronodisruption, sleep deprivation, and melatonin suppression. Russel J. Reiter, Dun-Xian Tan, Ahmet Korkmaz & Shuran Ma Annals of Medicine Vol. 44 , Iss. 6,2012

[24] Alberto Dominguez-Rodriguez et al. Melatonin and circadian biology in human cardiovascular disease. First published: 1 June 2010. DOI: 0.1111/j.1600-079X.2010.00773.x

[25] Davis S, Mirick DK. Circadian disruption, shift work and the risk of cancer: a summary of the evidence and studies in Seattle. Cancer Causes Control. 2006 May;17(4):539-45. DOI:10.1007/s10552-005-9010-9

[26] Quera Salva MA et al. Circadian rhythms, melatonin and depression. Curr Pharm Des. 2011;17(15):1459-70. PMID: 21476953

[27] Barth A et al. A meta-analysis for neurobehavioural effects due to electromagnetic field exposure emitted by GSM mobile phones. Occup Environ Med. 2008 May;65(5):342-6. Epub 2007 Oct 10. DOI: 10.1136/oem.2006.031450

[28] Barth A et al. No effects of short-term exposure to mobile phone electromagnetic fields on human cognitive performance: A meta-analysis. First published: 18 August 2011. DOI: 10.1002/bem.20697

[29] E. Valentini et al. Republished review: Systematic review and meta-analysis of psychomotor effects of mobile phone electromagnetic fields. http://dx.doi.org/10.1136/pgmj.2009.047027rep

[30] Aydin D, Feychting M, Schüz J, et al. Mobile phone use and brain tumors in children and adolescents: a multicenter case-control study. Journal of the National Cancer Institute2011; 103(16):1264–1276. [PubMed Abstract]

[31] Sabine Regel; Sonja Negovetic; Martin Röösli; Veronica Berdiñas; Jürgen Schuderer; Anke Huss; Urs Lott; Niels Kuster; Peter Achermann (August 2006). «UMTS Base Station-like Exposure, Well-Being, and Cognitive Performance»Environ Health Perspect. 114 (8): 1270–75. doi:10.1289/ehp.8934.PMC 1552030 . PMID 16882538. Archived from the original on 2007-10-10.

[32] Rubin; G Hahn; BS Everitt; AJ Clear; Simon Wessely (2006). «Are some people sensitive to mobile phone signals? Within participants double blind randomised provocation study»British Medical Journal332 (7546): 886–89.doi:10.1136/bmj.38765.519850.55. PMC 1440612 . PMID16520326.

[33] Wilén J, Johansson A, Kalezic N, Lyskov E, Sandström M (2006). «Psychophysiological tests and provocation of subjects with mobile phone related symptoms». Bioelectromagnetics27 (3): 204–14. doi:10.1002/bem.20195. PMID 16304699.

[34] Rubin GJ, Das Munshi J, Wessely S (2006). «A systematic review of treatments for electromagnetic hypersensitivity». Psychother Psychosom75 (1): 12–18.doi:10.1159/000089222. PMID 16361870.

http://ellinikahoaxes.gr/2018/01/07/oi-eidikoi-proeidopoioun-kratiste-ta-kinita-makria/

ΕΕΤΤ (εθνική επιτροπή τηλεπικοινωνιών και ταχυδρομείων)

 

Βράζεις τον αστακό ζωντανό;

Γράφει η Κική Τριανταφύλλη

Η Ελβετία απαγορεύει πλέον να βράζουν ζωντανούς τους αστακούς, όμως και σε πολλές άλλες χώρες αλλάζουν οι νόμοι προς όφελος των ζώων. Γιατί έχει αποδειχτεί ότι τα μη ανθρώπινα όντα έχουν και αυτά συνείδηση και αισθήσεις.

Στην περίφημη απολογία του στον «Εμπορο της Βενετίας», ο Σάιλοκ αναρωτιέται : «Κι όλα αυτά γιατί; Γιατί είμαι Οβριός. Κι ο Οβριός μάτια δεν έχει; Δεν έχει ο Οβριός χέρια, όργανα, μάκρος, φάρδος, μυρουδιά, χαρά, λύπη, πάθος; Τρώει ή όχι το ίδιο ψωμί; Λαβώνεται ή όχι με τα ίδια τ’ άρματα; Παθαίνει τις ίδιες αρρώστιες, γιατρέβεται με τα ίδια γιατρικά, κρυώνει, ζεσταίνεται απ’ τον ίδιο χειμώνα κι απ’ το ίδιο καλοκαίρι όπως ο Χριστιανός ή όχι; Σα μας τρυπάτε, δε ματώνουμε; Σα μας γαργαλάτε, δε γελούμε; Σα μας φαρμακώνετε, δεν πεθαίνουμε;» (μετάφραση Αλέξανδρου Πάλλη).

Παραφράζοντάς την απολογία του Σάιλοκ, γράφει το Quartz, («Δεν έχει τις δαγκάνες του αστακού, τα όργανα, τις διαστάσεις, τις αισθήσεις, τις αγάπες και τα πάθη του; Κρυώνει, ζεσταίνεται απ’ τον ίδιο χειμώνα κι απ’ το ίδιο καλοκαίρι όπως ο  ο άνθρωπος ή όχι; Αν τον βράσουμε, δεν θα το νιώσει;») οι ελβετοί νομοθέτες εξέτασαν τον αστακό και την ικανότητά του να αισθάνεται πόνο και απάντησαν καταφατικά!

 Από την 1η Μαρτίου, λοιπόν, όπως ανέφερε πρόσφατα η Swiss Info, θα είναι παράνομο να ρίχνουν ζωντανούς αστακούς σε νερό που βράζει. Σύμφωνα με τον νέο νόμο «ζωντανά οστρακόδερμα, του αστακού περιλαμβανομένου, δεν μπορεί πλέον να μεταφέρονται σε πάγο ή μέσα σε παγωμένο νερό. Τα υδρόβια είδη πρέπει πάντα να διατηρούνται στο φυσικό περιβάλλον τους. Τα οστρακόδερμα πρέπει πλέον να αναισθητοποιούνται πριν θανατωθούν».

Η αλλαγή αυτή αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου συνόλου ελβετικών νόμων που έχουν σχέση με την καθημερινότητα των ζώων. Οι νέοι κανόνες γίνονται πιο αυστηροί με τις φάρμες εκτροφής κουταβιών, απαγορεύουν τις αυτόματες συσκευές που τιμωρούν τα σκυλιά όταν γαβγίζουν, και προστατεύουν μικρά, ντροπαλά ζώα όπως τα ινδικά χοιρίδια, απαγορεύοντας ορισμένες πρακτικές σε pop-up ή προσωρινούς ζωολογικούς κήπους. Τα εργαστήρια που χρησιμοποιούν ζώα για επιστημονικά πειράματα, εξάλλου, θα πρέπει να ορίσουν υπεύθυνους για την καλή διαβίωσή τους και να εξασφαλίσουν ότι οι πρακτικές δεν είναι σκληρές.

Η Ελβετία έχει ιστορία σε ζητήματα καλής διαβίωσης των ζώων. Από το 2008, οι υποψήφιοι ιδιοκτήτες σκύλων στη χώρα είναι υποχρεωμένοι να παρακολουθούν μια σειρά μαθημάτων για την φροντίδα τους πριν αποκτήσουν ένα τέτοιο κατοικίδιο ενώ επίσης είναι παράνομο να κατέχουν μόνο ένα ινδικό χοιρίδιο (γιατί τα ζωάκια πάσχουν από μοναξιά). Η ελβετική νομοθεσία του 2005 για την προστασία των ζώων, έχει αφιερώσει ξεχωριστά κεφάλαια για τις γάτες, τα άλογα, τα ψάρια, τις κατσίκες και τα πρόβατα, αναγνωρίζοντας ότι τα ζώα έχουν συνείδηση και δεν είναι αντικείμενα όπως άλλα πράγματα που οι άνθρωποι και οι νόμοι μας θεωρούν ιδιοκτησία.

Ωστόσο, αν και η Ελβετία παρέχει στα ζώα αυξανόμενη νομική προστασία, ορισμένοι υποστηρικτές τους αναφέρουν ότι τα δικαιώματα που παρέχονται σήμερα στα ζώα δεν είναι αρκετά. Τα μέλη της οργάνωσης «Οι Άνθρωποι για την Ηθική Μεταχείριση των Ζώων» (PETA) στο Ηνωμένο Βασίλειο εξέδωσαν μια δήλωση σχετικά με την ελβετική απόφαση λέγοντας ότι «είναι ένα μικρό αλλά ισχυρό βήμα» προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά «η θανάτωση των αστακών με οποιαδήποτε μέθοδο για να φαγωθούν είναι σκληρή και περιττή». Και η Λόρεν Τσόπλιν από τη κερδοσκοπική οργάνωση για τα μη ανθρώπινα δικαιώματα «Nonhuman Rights Project», η οποία ασκεί δίωξη για τα θεμελιώδη δικαιώματα των ζώων, δήλωσε στο Quartz ότι «κατά την άποψή μας ο νόμος δεν καλύπτει όλα όσα γνωρίζουμε για τα ζώα ενώ θα έπρεπε».

Πράγματι, οι πληροφορίες για τη συνείδηση των ζώων που έρχονται στο φως και η κατανόησή μας υποδηλώνουν ότι έχουμε μπροστά μας ένα κάπως άβολο φιλοσοφικό και νομικό έργο.

Συνείδηση και επίγνωση

Όσο περισσότερες γνώσεις αποκτούμε για τα ζώα, τόσο περισσότερο μετράει στη συνείδησή μας η δική του συνείδηση. Στις 7 Ιουλίου 2012, γνωστικοί επιστήμονες, από τομείς όπως η νευροφαρμακολογία, η νευροφυσιολογία, η νευροανατομία και οι υπολογιστικές νευροεπιστήμες, που συμμετείχαν σε διάσκεψη σχετικά με τη συνείδηση «σε ανθρώπινα και μη ανθρώπινα όντα» υπέγραψαν τη Διακήρυξη Συνείδησης του Κέιμπριτζ(pdf). Η διακήρυξη αναγνωρίζει ότι, παρόλο που έχουν πολύ διαφορετικούς εγκεφάλους και δομές σώματος, άλλα είδη σκέφτονται, αισθάνονται και βιώνουν τη ζωή με τον ίδιο τρόπο που συμβαίνει και στους ανθρώπους. Οι εξελικτικές βάσεις για τις αισθήσεις και τα συναισθήματα έχουν προκύψει σε πρώιμα έντομα και οστρακοειδή, ανέφεραν οι επιστήμονες.

Και δηλώνουν τα εξής: «Το βάρος των αποδείξεων δείχνει ότι οι άνθρωποι δεν είναι μοναδικοί στην κατοχή του νευρολογικού υποστρώματος που δημιουργεί τη συνείδηση. Τα μη ανθρώπινα όντα, συμπεριλαμβανομένων όλων των θηλαστικών και πτηνών, και πολλά άλλα πλάσματα, συμπεριλαμβανομένων των χταποδιών, διαθέτουν επίσης αυτό το νευρολογικό υπόστρωμα».

Οι επιστημονικές ενδείξεις, λοιπόν, για τις γνωστικές λειτουργίες των ζώων φέρνουν τους ανθρώπους σε δύσκολη θέση. Εάν τα μη ανθρώπινα όντα μπορούν να σκέφτονται, να αισθάνονται και να υποφέρουν, θα πρέπει να επανεξετάσουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε άλλα πλάσματα, επειδή η μεταχείρισή τους αντανακλάται πάνω μας.

Ίσως λόγω του τρόπου με τον οποίο τον θανατώνουμε και τον καταναλώνουμε, ο αστακός γίνεται συχνά θέμα δεοντολογικών συζητήσεων σχετικά με τη συνείδηση των ζώων. Όταν ο συγγραφέας Ντέιβιντ Φόστερ Ουάλας παρακολούθησε το Φεστιβάλ Αστακών του Μέιν το 2004 (pdf), βρήκε ότι είναι αδύνατο να αγνοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τα γιγαντιαία θαλασσινά έντομα της θάλασσας.

Εξελικτικά, άλλωστε, ο αστακός, είναι o γηραιότερος όλων μας. Οστρακόδερμα που μοιάζουν με τους αστακούς έχουν υπάρξει εδώ και περίπου 360 εκατ. χρόνια. Και το γεγονός ότι ο αστακός αισθάνεται πόνο αποδεικνύεται από το ότι δεν χαλαρώνει όταν τον ρίχνουν σε νερό που βράζει. Ακόμη και στο θάνατο, δεν παραδίδεται χωρίς αγώνα.

Τα στοιχεία υποστηρίζονται και από την επιστήμη. Σε μια μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2013 στην Εφημερίδα της Πειραματικής Βιολογίας, αναφέρεται ότι καβούρια υπέστησαν ηλεκτροσοκ σε σκοτεινά δωμάτια ενός φωτισμένου εργαστηρίου. Σε επόμενα πειράματα τα καβούρια, που μοιάζουν με τους αστακούς, απέφευγαν τις σκοτεινές αίθουσες, πράγμα που αποτελεί ένδειξη ότι αισθάνθηκαν πόνο και προτιμούσαν να μην τον ξανανιώσουν.

Αλλά τι σημαίνει να πονάς – ή απλά να υπάρχεις – όταν είσαι αρχαίο οστρακοειδές, με δαγκάνες και κέλυφος και ένα εντελώς διαφορετικό είδος εγκεφάλου; Οι ακτιβιστές για τα δικαιώματα των ζώων, επιστήμονες, συγγραφείς, νομοθέτες και φιλόσοφοι προσπαθούν τώρα να το διατυπώσουν.

Η ισότητα των ειδών

Για να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο μεταχειριζόμαστε τα ζώα, χρειάζεται προηγουμένως να αλλάξουμε ολόκληρο τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη θέση των ανθρώπων στον κόσμο. Ο όρος «σπισισμός» ή «ειδικισμός» (speciesism) διατυπώθηκε τη δεκαετία του 1970 από τον συγγραφέα και ακτιβιστή για τα δικαιώματα των ζώων Ρίτσαρντ Ράιντερ. Το 2005 σε κείμενό του, που δημοσιεύτηκε στον Guardian, ο Ράιντερ γράφει ότι η μόνη ηθική θέση που μπορεί να έχει ένας άνθρωπος είναι η πίστη στην ισότητα όλων των ειδών. Οποιοδήποτε ον αισθάνεται πόνο, λέει, αξίζει ανθρώπινη μεταχείριση.

Οι άνθρωποι, λοιπόν, πρέπει να σταματήσουν να σκέφτονται ότι ο κόσμος περιστρέφεται γύρω τους και να εξετάσουν τις επιστημονικές αποδείξεις ότι είναι νέοι στη Γη, αφού ζουν μόλις 300.000 χρόνια, ενώ ζωή έχει υπάρξει τουλάχιστον 3,5 δις χρόνια. Επιπλέον, δεν είμαστε καν τα πιο προηγμένα πλάσματα στον πλανήτη, είμαστε απλά τα πιο ισχυρά.

Ο Πίτερ Γκόντφρεϊ-Σμιθ, δύτης, φιλόσοφος και ερευνητής χταποδιών στο Πανεπιστήμιο της πόλης της Νέας Υόρκης διερεύνησε τη συνείδηση των χταποδιών στο βιβλίο του «Άλλα μυαλά: Το χταπόδι, η θάλασσα και οι βαθιές ρίζες της συνείδησης» που κυκλοφόρησε το 2016. Θεωρεί ότι τα χταπόδια εξελίχθηκαν πολύ πριν από τον άνθρωπο και πιστεύει ότι η νοημοσύνη τους μας είναι ακατανόητη, διότι είναι εντελώς διαφορετική από τη δική μας, αλλά όχι λιγότερη. Είναι σαν η εξέλιξη να δημιούργησε (τουλάχιστον) δύο εκδόσεις του νου.

Τα χταπόδια και οι σουπιές, σε ενυδρεία και σε ωκεανούς, έχουν αποδείξει ότι διαθέτουν αντίληψη και εξυπνάδα. Αναγνωρίζουν και μπορούν να διακρίνουν τους φιλικούς ερευνητές από τους κακούς! Έχουν περιέργεια και κάνουν αστεία, αναγκάζοντας τους ανθρώπους να παίξουν μαζί τους και διαμαρτύρονται για τις ανθρώπινες ενέργειες, ψεκάζοντάς τους με μελάνι. Χτίζουν πόλεις. Ακούνε υπόηχους (δηλαδή ήχους με συχνότητα χαμηλότερη από το κατώτερο όριο συχνοτήτων που μπορούν να γίνουν αντιληπτές από τον άνθρωπο). Είναι όντα εξαιρετικά προικισμένα. Είναι αξιαγάπητα. Αλλά είναι επίσης πεντανόστιμα. Οπότε υπάρχει πρόβλημα.

Ηθικές δυσκολίες

Ακόμη και αυτοί, που ισχυρίζονται ότι αγαπούν τα άλλα πλάσματα, τρώνε ζώα, τα χρησιμοποιούν, φορούν το δέρμα τους. Αυτή η υποκρισία, όμως, αποκαλύπτει κάτι ενοχλητικό για τη φύση της ανθρωπότητας: Συμβιβαζόμαστε με τη σκληρότητα για την ευκολία μας. Ο φιλόσοφος του 18ου αιώνα Ιμμάνουελ Καντ αναγνώρισε τον τρόπο με τον οποίο η μεταχείριση των ζώων αντανακλάται πάνω μας, παρά την πεποίθησή του ότι τα ζώα είναι απλά πράγματα.

Το 1784, στο έργο του «Διαλέξεις περί Ηθικής», ο Καντ αναφέρει ότι αν ένας άνθρωπος πυροβολήσει το σκύλο του γιατί δε μπορεί πλέον να προσφέρει τις υπηρεσίες του στο αφεντικό του, δεν αποτυγχάνει να εκπληρώσει το καθήκον του προς το σκύλο, αφού εκείνος δεν είναι σε θέση να τον κρίνει, αλλά προς τον εαυτό του. Η πράξη του είναι απάνθρωπη και βλάπτει τον ανθρωπισμό μέσα του, τον οποίο είναι καθήκον του να δείχνει προς την ανθρωπότητα. Και πρέπει να συμπεριφέρεται με καλοσύνη στα ζώα, γιατί αυτός που είναι σκληρός με τα ζώα γίνεται σκληρός και στις σχέσεις του με τους ανθρώπους.

Για όσους βλέπουν τα ζώα ως ίσα με τους ανθρώπους, το στοίχημα της συμπεριφοράς είναι ακόμη υψηλότερο. Τι λέει για εμάς η προθυμία μας να φυλακίσουμε ή να βλάψουμε τους συντρόφους και τους φίλους μας; Πώς μπορώ ταυτόχρονα να λατρεύω τη γάτα μου, το κουτάβι και τα κατσικάκια αλλά και το δερμάτινο σακάκι μου και τα χάμπουργκερ; Η αποδοχή αυτού του δυσάρεστου δεοντολογικού συμβιβασμού, επειδή είναι αισθητικά και γευστικά βολικός, είναι μόνο ένας από τους πολλούς ηθικούς προβληματισμούς, που ανακύπτουν συνεχώς.

Όλοι κάνουμε ηθικούς υπολογισμούς. Το λήμμα για την Ηθική Κατάσταση των Ζώων στην Εγκυκλοπαίδεια της Φιλοσοφίας του Στάνφορντ, που γράφτηκε από τη φεμινίστρια φιλόσοφο Λόρι Γκρούεν, επισημαίνει ότι όσοι υιοθετούν απόλυτες θέσεις απαιτούν να αντιμετωπίζουμε τα ζώα όπως τους ανθρώπους. Αλλά αυτή δεν είναι η μόνη ηθική επιλογή, ειδικά επειδή η εξάπλωση της χορτοφαγίας στους ανθρώπους είναι επίσης ηθικά προβληματική. Δίνει προτεραιότητα σε ένα σύνολο αξιών και περιορίζει την ελευθερία των άλλων.

Οι ωφελιμιστές υιοθετούν μια πιο λεπτή προσέγγιση, υποστηρίζοντας ότι η κατανάλωση κρέατος συνεπάγεται τη στάθμιση ανταγωνιστικών συμφερόντων. Η ηθική σημασία του πόνου των ζώων στην παραγωγή κρέατος, για παράδειγμα, δεν είναι απαραίτητα ένα επιχείρημα για τη χορτοφαγία. Εάν ένα ζώο ζει καλά, πεθαίνει ανώδυνα και τρώγεται από ανθρώπους που χρειάζονται την τροφή, το φαγητό είναι ηθικά δικαιολογημένο.

Νομικές γραμμές

Οι νόμοι κάνουν, επίσης, συμβιβασμούς σχεδιάζοντας περίεργες διακρίσεις που δεν είναι απόλυτα ηθικές. Η νομοθεσία για τα δικαιώματα των ζώων, όμως, δεν πρόκειται να αλλάξει γρήγορα, επειδή το «status quo» είναι στην πραγματικότητα αυτό που ο νόμος σχεδιάστηκε για να διατηρήσει. Έτσι κάποια δικαστήρια συντάσσουν λεπτές γραμμές για το πόση σκληρότητα μπορούμε να επιβάλουμε.

Η κατανάλωση των ζώων είναι ωραία, λένε, αλλά το να τα καταψύχουν ζωντανά, όχι και τόσο… Στην Ιταλία, το ανώτατο δικαστήριο αποφάσισε τον Ιούλιο του 2017 ότι η διατήρηση αστακών στον πάγο προτού μαγειρευτούν είναι σκληρή, αλλά και το να βράζουν στη συνέχεια ζωντανοί είναι αναμφισβήτητα πολύ σκληρό επίσης. «Ενώ [ο βρασμός] μπορεί να θεωρηθεί νόμιμος αναγνωρίζοντας ότι χρησιμοποιείται ευρέως, τα βάσανα, που προκαλούνται στα ζώα ενώ περιμένουν να μαγειρευτούν, δεν μπορούν να δικαιολογηθούν με αυτό τον τρόπο», έγραψαν οι δικαστές.

Το 2004, ο αστακός αποκλείστηκε από τα μενού στην ιταλική πόλη Ρέτζιο Εμίλια, όταν το δημοτικό συμβούλιο αναθεώρησε ένα νόμο του 1913 για τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι συνδέονται με τα ζώα. Επιπλέον, οι κάτοικοι της πόλης που είχαν πουλιά έπρεπε να εξασφαλίσουν ότι τα κλουβιά τους θα ήταν τουλάχιστον πενταπλάσια από το άνοιγμα των πτερυγίων τους – πράγμα αξιοσημείωτο δεδομένου ότι η πόλη είναι η πρωτεύουσα της ερασιτεχνικής αναπαραγωγής πουλιών στην Ιταλία. Διαφωνώντας, ο Μάρκο Μαρτσιάνι, ένας από τα 22 μέλη του δημοτικού συμβουλίου, δήλωσε προσβεβλημένος: «Η ιδέα της σύγκρισης των δικαιωμάτων ενός ζώου με αυτά των ανθρώπινων όντων μπαίνει εντελώς στη σκιά του ιερού ρόλου της ανθρώπινης ζωής».

Προς το παρόν βέβαια οι περισσότεροι είναι μάλλον με το μέρος του Μαρτσιάνι. Αλλά η αλλαγή είναι αναμφισβήτητη. Η Νορβηγία, για παράδειγμα, μια από τις πρώτες χώρες παραγωγής γουναρικών βιζόν και αλεπούς (παράγει ένα εκατομμύριο γούνες ετησίως και απασχολούνται περίπου 400 άτομα), ακολουθώντας την διεθνή τάση πρόκειται να βγει εντελώς από τον κλάδο. Στις 15 Ιανουαρίου, οι νομοθέτες αποφάσισαν να καταργήσουν τελείως την εκμετάλλευση των ζώων για τη γούνα τους μέχρι το 2025. Μεγάλοι οίκοι μόδας, εξάλλου, όπως οι Gucci και Michael Kors, υιοθετούν πλέον πολυτελείς ψεύτικες γούνες.

Το ερώτημα βέβαια παραμένει. Μπορεί να υπάρξει ένας κόσμος χωρίς πραγματική σκληρότητα; Το κλειδί τελικά, όπως πιστεύουν μερικοί φιλόσοφοι, είναι η ενσυναίσθηση για όλα τα πλάσματα ανεξάρτητα από το αν έχουν συνείδηση ή είναι έξυπνα.

protagon.gr

Αρέσει σε %d bloggers: